و اگر اغلب عدد 400 را غير قابل شمارش به حساب مىآورند باز به رأى اغلب عمل كرده آن را غير محصوره به حساب آور .
و اگر عدد 400 را در برخى چيزها قابل شمارش و در برخى چيزها غير قابل شمارش به حساب مىآورند باز به رأى آنها عمل كن .
اگر بيشتر عدد 400 را يحصى و قابل شمارش به حساب مىآورند و گاهى لا يحصى باز شما همان يحصى را بگيريد كه غالب است .
امّا اگر برخى آن را يحصى و برخى آن را لا يحصى به حساب مىآورند و غلبهاى در يك طرف وجود ندارد ، باز به استصحاب تمسّك كنيد .
جناب شيخ اشكال ضابطهء جناب محقّق چيست ؟
1 - جناب محقّق فرمود عدد 1000 غير محصوره است اما بعد فرمودند : در غير محصوره احتياط واجب نيست ، چرا كه عسر و حرج دارد .
ما مىگوئيم : اين دو كلام متنافيانند . چرا ؟
زيرا گذشتن و صرفنظر از يك مجموعهء 1000 تائى مثلا در يك مغازه و مراجعه به مجموعهء ديگرى در بازار و يا . . . عسر و حرجى ندارد ، بلكه سهولت اجتناب از آن وجود دارد .
2 - فرمودند هركجا شك كرديم ، معيار ظنّ غالب است ما مىگوئيم :
در تعيين مصداق ظنّ مجتهد براى ديگران ارزش ندارد و حد اكثر براى خود او معتبر است .
3 - فرمودند اگر دستتان از مراحل مختلف كوتاه شد ، به استصحاب الحليّه مراجعه كنيد بدين معنا كه اطراف شبهه نوعا سابقهاش حليّت است ، حال اگر در اين اطراف شك كرديد كه محصورهاند يا غير محصوره و آيا حلالاند يا حرام ؟ همان حليّت را استصحاب كنيد .
ما مىگوئيم : در دليل سوّم و پنجم گفتيم كه :
وقتى پاى علم اجمالى به ميان مىآيد ، دست اصول عمليّه را كوتاه مىكند يعنى فرقى نمىكند كه سابقهاش حليّت باشد و يا حرمت چون شما اجمالا مىدانى كه احد الإناءين خمر است و يا مىدانى هر دو اناء خلّ بوده حال يكى تبديل به خمر شده و يا بالعكس . و لذا بايد از اطراف شبهه اجتناب كنيد .
به عبارت ديگر :
1 - اجمالا مىدانى يكى خمر است .
2 - مقتضى كه اجتنب عن الخمر است موجود ، مانع هم مفقود است .
3 - ارتكاب يكى از اطراف احتمال عقاب دارد .
رسائل شيخ انصارى ( فارسى ) — صفحة 432
مساهمون: الشيخ الأنصاري
ص٤٣٢