1000 شيشهء آب معدنى در مغازهاى وجود دارد و شما اجمالا مىدانيد تعدادى از آنها نجس است ، اگر آنها را در يك مجلس به بيع واحد بفروشيد ، چنين بيعى باطل است چرا كه حين المعامله يقين تفصيلى به مخالفت داريد و چنين مخالفتى بالاجماع جايز نيست .
2 - و گاهى همهء اطراف شبهه را مرتكب مىشويد و لكن تدريجا كه اين خود داراى سه صورت است :
الف : شما اطراف شبهه را به تدريج مرتكب مىشويد و لكن از ابتدا بناى ارتكاب همهء اطراف را نداشتهايد . در اين صورت تا يك طرف باقى است ، ارتكاب باقى اطراف بلامانع است ، امّا بايد به آن يكى باقيمانده كه رسيديد از آن اجتناب كنيد و آن را بهعنوان بدل از حرام واقعى قرار دهيد .
چرا ؟
زيرا اگر آن يكى را هم مرتكب شويد ، يقين پيدا مىكنيد كه مرتكب حرامى شدهايد و اين مخالفت عمليّهء قطعيّه با اجتنب است ، چه دفعة صورت بپذيرد و چه تدريجا .
ب : شما از اوّل تعميم بر ارتكاب الكل داريد و لكن قصد سوء نداريد در اين صورت تا زمانى كه آن حرام واقعى موجود در اطراف را مرتكب نشدهايد ، ارتكابتان جايز است ، لكن با ارتكاب حرام معصيت كرده كه موجب مؤاخذه شما مىشود و شما معاقب هستيد .
البته فرقى نمىكند كه اين ارتكاب حرام با نوشيدن اوّلين مايع باشد و يا آخرين مايع .
شما از اوّل قصد ارتكاب الكل را داريد و لكن به قصد دستيابى به حرام واقعى به نحوى كه اگر تفصيلا حرام واقعى را مىشناختيد تنها مرتكب همان مىشديد ، در اين صورت :
شما با اوّلين ارتكابتان اگرچه مصادف با واقع هم نباشد ، متجرّى هستيد حال بنا بر اينكه ما تجرّى را حرام بدانيم چنين شخصى از ابتداى امر معصيتكار است چه مصادف با واقع باشد ، چه نباشد .
و بنا بر اينكه تجرّى را حرام ندانيم ، تنها قبح فاعلى در كار است چنان كه حقّ هم همين است .
و لذا مكلّف بخاطر اين تجرّى مورد عقاب و مؤاخذه واقع مىشود .
جناب شيخ پاسخ شما به سؤال اساسى اين تنبيه چيست ؟
1 - در شبهات محصوره : هم مخالفت قطعيّه حرام است ، هم موافقت قطعيّهء واجب .
2 - در شبهات غير محصوره : مخالفت قطعيّه حرام است ، لكن موافقت قطعيّه واجب نيست .
جناب شيخ بحث در تنبيه دوم چگونه است و راجع به چه مسألهاى است ؟
بحثى موضوعى است و پيرامون تعريف شبههء غير محصوره و پيدا كردن يك ضابطه كلّى در تشخيص آن .
پس راه تشخيص محصوره بودن شبهه از غير محصوره بودن آن مورد بحث است .
رسائل شيخ انصارى ( فارسى ) — صفحة 430
مساهمون: الشيخ الأنصاري
ص٤٣٠