4 - دفع عقاب محتمل واجب است .
5 - دفع عقاب محتمل من باب مقدمهء علميّه با اجتناب از همهء اطراف شبهه محقّق مىشود .
پس بايد از اطراف شبهه اجتناب كنيد .
در نتيجه :
وقتى پاى علم اجمالى در ميان است ، شما حقّ اجراى استصحاب نداريد .
جناب شيخ نظر شما راجع به دليل پنجم چيست ؟
قابل خدشه و بلافايده است . چرا كه عقاب محتمل و لو ضعيف باشد انسان را وادار به احتياط مىكند .
بنابراين شبهه چه محصوره باشد چه غير محصوره اقتضاء مىكند وجوب احتياط را .
جناب شيخ قاعده و ضابطهء كاشف اللثام چيست ؟
مىگويد اگر اطراف شبهه به قدرى وسعت پيدا كند كه اگر بخواهى از آن اجتناب كنى ، سبب حرمان مىشود آن غير محصوره است .
نظر جناب شيخ از اين ضابطه چيست ؟
در بسيارى از موارد و مثالهاى خود ايشان ، احتياط سبب حرمان نيست چرا كه مردم مىتوانند به راحتى با ابزار و وسائل موجود ، اطعمهء خود را از جاهاى ديگر تهيه كنند .
ثانيا : در بيشتر جاها كه شبههء غير محصوره مطرح است و فرد اجمالا به حرمت يا نجاست يكى از اطراف علم دارد ، افراد و اطراف متيقّن الحليّهاى هم وجود دارد كه مردم مىتوانند از آنها استفاده كنند تا از حرام در امان بمانند .
جناب شيخ ضابطهء خود شما در تشخيص غير محصوره چيست ؟
معيار من اين است كه : هركجا كثرت وقايع به درجهاى برسد كه عقلاء عالم بدان اعتناء نكنند و علم اجمالى را در آن ناديده بگيرند شبههء غير محصوره است .
جناب شيخ نظر نهائى شما در مورد ضوابط مذكور چيست ؟
اطمينان قطعى از مباحث مذكور در اطراف اين ضوابط براى من حاصل نشد حتى در ضابطهء خودم و لذا :
در موارد شك بايد به حكم عقلا رجوع كنيم .
عقلا چه مىگويند ؟
مىگويند : بايد علم اجمالى را مراعات نمود ، زيرا مقتضى دارد و آن دليل اجتنب عن النجس أو الحرام است و مانع هم مشكوك . فيؤثر المقتضى اثره .
رسائل شيخ انصارى ( فارسى ) — صفحة 433
مساهمون: الشيخ الأنصاري
ص٤٣٣