آيا آنچه را در ضابطهء خود فرموديد كه اگر اطراف شبهه وسعت پيدا كند غير محصوره است قبول نداريد ؟
چرا ، اين ضررى به ضابطه بودن آن نمىرساند و لكن به درد استدلال نمىخورد .
جناب شيخ گاهى فى المثل متيقّن است كه عدد 1000 با ملاحظاتش غير محصوره است و عدد دو و يا سه متيقّن است كه محصوره است كه مىتوان به واسطهء ضابطهء شما اين دو طرف را تشخيص داد و لكن مواردى وجود دارد كه مشكوك است و چنان كه خود فرموديد ضابطههاى مذكور نمىتواند در تشخيص محصوره بودن و يا غير محصوره بودن آنها به ما كمكى بكنند در اين موارد چه فكرى كردهايد و تكليف چيست ؟
بايد به سراغ علم اجمالى برويد ، قاعدهء علم اجمالى هم اين است كه بايد احتياط كنيد ، زيرا المقتضى ( اجتنب ) موجود و المانع مشكوك .
جناب شيخ با شبههء كثير در كثير چه بايد كرد ؟
در باب علم اجمالى و شك تفصيلى :
1 - گاهى شبههء قليل در قليل است مثل اينكه اجمالا مىدانيم احد الإناءين نجس است و يا احدهما واجب است و لكن به تفصيل نمىدانيم كه اين قسم شبههء محصوره است يا نه كه حكم آن بيان شد .
2 - گاهى شبههء قليل در كثير است مثل اينكه اجمالا مىدانيم يكى از 1000 شيشه نجس است كه اين را هم گفتيم شبههء غير محصوره است .
3 - گاهى هم شبههء كثير در قليل است فى المثل اجمالا مىدانيم كه 99 تاى اين صدتا حرام است كه حكم قسم اول را دارد .
4 - گاهى هم شبههء كثير در كثير است مثلا فى الاجمال مىدانم كه 500 تاى از اين 1500 گوسفند حرام است كه 500 كثير است .
حال :
بر مبناى ما كه ملاك را در عدم تنجيز ، موهوم بودن احتمال تكليف مىدانم به حيثى كه عقلاء به آن اعتناء نمىكنند ، علم اجمالى در اين مورد منجّز است ، چرا كه احتمال عقاب در هريك از اين 1500 تا ، يكى در سه تا است بدين معنا كه آيا اين 500 تا يا آن 500 تا و . . . و چنين احتمالى موهوم نيست .
رسائل شيخ انصارى ( فارسى ) — صفحة 434
مساهمون: الشيخ الأنصاري
ص٤٣٤