چه ضابطهاى براى تعيين و شناخت شبههء غير محصوره از محصوره مشخّص شده است ؟
شهيد ثانى ، محقّق ثانى صاحب مدارك ، ضابطه و معيار تشخيص غير محصوره بودن را عرف و عقلاء عالم قرار دادهاند .
تعريف عرف عقلاء از شبههء محصوره و غير محصوره چيست ؟
1 - هر عددى كه شمردن آن عند العرف در زمان كوتاه دشوار باشد مثل عدد 1000 ، شبههء در آن شبههء غير محصوره است .
2 - و هر عددى كه شمردن آن عند العرف و بر حسب عادت آسان باشد مثل 2 ، 4 ، 5 . . . شبههء در آن محصوره است .
جناب شيخ چه اشكالى بر ضابطهء فوق وارد است ؟
اين ضابطه از جهاتى اجمال و ابهام دارد ، چرا كه شمردن عدد 1000 كه در مثال ايشان آمد اگرچه در زمان قليل مثلا يك دقيقه دشوار است و لكن در يك زمان طولانىترى مثلا 5 و يا 10 دقيقه سهل و آسان است بهويژه با ابزار و وسائل مورد استفاده .
جناب شيخ براى رفع اشكال از ضابطهء فوق چه بايد كرد ؟
جناب محقّق براى رفع اشكال مزبور قيدى را به ضابطهء مزبور افزوده است و آن عبارت است از اينكه :
هر عددى كه شمارش آن در زمان قليل آسان باشد ، محصوره است و هر عددى كه شمارش آن در زمان قليل مشكل باشد اگرچه در زمان طويل آسان باشد غير محصوره است .
جناب شيخ ضابطهء ايشان براى اعدادى كه مشكوكاند و ما نمىدانيم كه آيا ملحق به كداميك از دو طرف 2 و يا 1000 اند چيست و چه راهى را پيشنهاد مىكنند ؟
مىگويند در اين موارد معيار ظنّ غالب است .
يعنى اگر براى شما ظنّ غالب به الحاق اين اعداد ( مثل 400 - 500 - 600 ) به يكى از دو طرف اعلى و ادنى حاصل شده به مظنّه عمل كنيد .
اگر چنين ظنّى براى ما حاصل نشد چه ؟
استصحاب كنيد تا وقتى كه ناقل حاصل شود .
منشأ اين ظنّ كجاست ؟
اشباه و نظائر است يعنى ببين در ميان مردم با عدد 400 چگونه برخورد مىشود و آن را چگونه حساب مىكنند . اگر اغلب مردم عدد 400 را قابل شمارش به حساب مىآورند به رأى مردم عمل كن و آن را محصوره به حساب آور .
رسائل شيخ انصارى ( فارسى ) — صفحة 431
مساهمون: الشيخ الأنصاري
ص٤٣١