چه تفاوتى ميان قول انفتاحيون حقيقى با قول انفتاحيون حكمى وجود دارد ؟
- انحلال در قول انفتاحيّون حقيقى ، حقيقى و وجدانى است ولى در قول انفتاحيون حكمى ، تعبّدى و حكمى است .
انسداديون چه مىگويند ؟
مىگويند : در عصر غيبت از ضروريات دين و مذهب كه بگذريم ، نسبت به ساير احكام شرعيّه ، نوعا باب علم و حتى علمى نيز به روى ما بسته است .
يعنى ما به اندازهء كافى حتى ظنون معتبره هم نداريم كه بتوانيم وضعيّت اكثر احكام را روشن سازيم .
بنابراين پس از مراجعه نيز علم اجمالى كبير به قوّت خود باقى است .
مراد از احتياط كلّى در لسان انسداديون چيست ؟
اين است كه وقتى علم اجمالى كبير به حال خود باقى است ، مقتضى وجوب احتياط است يعنى هرجا كه احتمال حرمت مىدهيم بايد اجتناب كنيم و هرجا كه احتمال وجوب مىدهيم بايد مرتكب شويم .
و لذا نام چنين احتياطى را كلّى گذاشتهاند و در تمام موارد شبهه به كار مىرود .
جناب شيخ چه اشكالاتى بر احتياط كلّى وارد است ؟
1 - مستلزم عسر و حرج در بسيارى از شئونات زندگى مىشود .
2 - عسر و حرج ناشى از چنين احتياطى مستلزم اختلال در نظام زندگى مىشود .
3 - به فرض عدم دو مشكل فوق ، شرعا چنين احتياطى واجب نيست . در نتيجه بايد به تبعيض در احتياط قائل شوند .
كيفيّت اين تبعيض چگونه است ؟
مىگويند :
1 - هرجا كه ظنّ به ثبوت تكليف پيدا نموديم از مظنه تبعيت كنيم .
2 - و هرجا كه ظنّ به عدم تكليف پيدا نموديم در آنجا آزاديم يعنى :
الف : ظنّ به عدم حرمت ، مجوّز ارتكاب است .
ب : ظنّ به عدم وجوب ، مجوّز ترك است .
3 - و هركجا كه شك نموديم و رجحانى در يك طرف نيافتيم ، به اصول عمليّهاى كه در همان مورد وجود دارد رجوع مىكنيم .
يعنى : اگر مجراى اصل برائت بود برائتى مىشويم .
اگر مجراى اصل استصحاب بود ، استصحاب مىكنيم .
رسائل شيخ انصارى ( فارسى ) — صفحة 294
مساهمون: الشيخ الأنصاري
ص٢٩٤