تشريح المسائل
بحث در تنبيه سوم راجع به چيست ؟
راجع به اين است كه هر علم اجمالى سبب وجوب احتياط از مشتبهين در شبههء محصوره و تنجّز تكليف واقع نمىشود ، مگر داراى شرائط و خصوصياتى باشد .
مجموعا اطراف علم اجمالى بر چند قسم است ؟
بر چهار قسم :
قسم اول از اطراف علم اجمالى چگونه است ؟
1 - اطراف شبهه به نحوى است كه اگر علم تفصيلى به هريك از آنها تعلّق بگيرد به دنبال آن يك خطاب فعلى منجّز از مولى صادر مىشود و ديگر حالت منتظرهاى وجود نخواهد داشت .
2 - اين در موردى است كه قبل از علم اجمالى هيچ طرفى از اطراف شبهه معلوم بالتفصيل نباشد ، بلكه هر دو طرف محتمل بوده و لكن اجمالا بدانيم كه يكى از آن دو حرام و يا نجس است .
3 - هر دو طرف عقلا و عادة مقدور و متمكّن مكلّف باشند .
4 - هر دو طرف نيز مورد نياز و ابتلاى مكلّف باشند .
خصوصيت اين فرض چيست ؟
علم اجمالى در اين فرض مؤثر بوده و موجب وجوب احتياط مىشود . فى المثل :
1 - شما دو ظرف آب داريد درحالىكه هر دو مقدور شما و مورد ابتلايتان مىباشند .
حال : اگر علم تفصيلى به خمريت اين يكى ظرف پيدا كنيد ، فورا خطاب اجتنب عن الخمر متوجّه شما مىشود و هكذا اگر نسبت به ديگرى چنين علمى پيدا كنيد .
نكته :
ادلّهاى كه دلالت بر وجوب موافقت قطعيه داشت فرض مذكور را در برمىگيرد .
2 - شما داراى دو اناء هستى كه اجمالا مىدانى يكى خلّ و يكى خمر است و لكن هر دو اناء اين حال را دارند كه اگر تفصيلا بدانى كه اين يكى خمر است ، اجتناب از آن واجب است و هكذا در آن ديگرى .
پس در اينجور جاها و امثال اينگونه مثالها احتياط از كلا المشتبهين واجب است .
قسم دوّم از اطراف علم اجمالى چگونه است ؟
1 - هريك از اطراف شبهه داراى حالت و ويژگى مزبور نمىباشند ، يعنى بهگونهاى نيستند كه اگر شما علم تفصيلى به خمريت هريك پيدا كردى خطاب منجّز على كل تقدير متوجه شما بشود ، بلكه على