حال اينكه شك مىشود كه شكر منعم واجب است يا نه خود شك در تكليف است اما از جمله آن شكها در تكليفهائى است كه مستلزم احتمال عقاب است چرا كه وظيفهاش فحص و بررسى است .
به عبارت ديگر از آن تكاليفى است كه اگر قبل الفحص برائت جارى كند احتمال عقاب دارد .
امّا در رابطهء با اين مطلب :
1 - اشاعره گفتهاند : فاقد اشكال است ، چرا كه دفع عقاب محتمل واجب نيست .
2 - عدليه و معتزله گفتهاند : دفع عقاب محتمل واجب است ، سپس نتيجه گرفته گفتند : حال كه دفع عقاب محتمل واجب است اگر كافر آن را دفع نكند مستحق عقاب است و لكن مولويا و نه ارشاديا .
لذا معلوم مىشود كه حكم را مولوى به حساب آوردهاند و نه ارشادى و الّا مىگفتند يا شانس .
حال جناب شيخ چه اشكالى دارد كه در انائين مشتبهين بگوئيم :
1 - هريك از مشتبهين را مرتكب شود به خاطر علم اجمالىاش احتمال عقاب دارد .
2 - دفع عقاب محتمل هم كه واجب است .
پس : اگر مكلّف اين عقاب محتمل را دفع نكرد و گفت يا شانس ، على القاعده معصيت كار است چه مصادف با واقع باشد و يا نه جناب شيخ چه پاسخ مىدهيد ؟
مىگوييم : در اينجا صحبت از احتمال عقوبت است و احتمال عقوبت از آن حرام و يا واجب واقعى است نه مال عنوان مشتبه و محتمل .
منتهى علماى اماميه كه مىگويند كفار مستحق عقاب است با نگاه به علم و آگاهى خود چنين حكمى مىكنند .
رسائل شيخ انصارى ( فارسى ) — صفحة 194
مساهمون: الشيخ الأنصاري
ص١٩٤