معناى مولوى بودن وجوب احتياط در كلا المشتبهين چيست ؟
اين است كه ما كارى نداريم كه يكى از اطراف شبهه خمر است يا خلّ ، هرچه كه باشد شما مكلّفى كه از هر دو طرف شبهه تعبدا اجتناب كرده و هيچيك را مرتكب نشوى و گرنه عقابآور است .
نتيجهء مولويت وجوب اجتناب چيست ؟
اين است كه :
- اگر از هر دو مشتبه اجتناب كرديد با دو خطاب ظاهرى تعبدى موافقت كردهايد و دو امتثال حاصل شده است .
- اگر هر دو طرف شبهه را مرتكب شديد با دو خطاب تعبّدى مخالفت كرده كه دو عقاب براى شما ثابت مىشود .
منتهى اين دو عقاب به خاطر ارتكاب كلا المشتبهين بما هو مشتبه است .
- و اگر يكى از دو طرف شبهه را مرتكب شويد ، يك عقاب براى شما ثابت مىشود و اين عقاب به خاطر مخالفت با خطاب تعبّدى اجتنب عن المشتبه است ، چه مصادف با حرام باشد يا نه ؟
و لذا اين عقاب محتمل نبوده و مثل آن بستگى به شانس و اقبال شما ندارد .
با توجه به مطالب فوق مراد از ( هل هو بمعنى لزوم الاحتراز عنه حذرا . . . الخ ) چيست ؟
اين است كه آيا وجوب اجتناب ارشاديت دارد به معنائى كه ذكر شد همراه با ثمرهاش و يا مولويت دارد بهمعناى كه گفته آمد همراه با ثمرهاش ؟
به عبارت ديگر آيا عنوان شبهه و يا مشتبه :
1 - صرفا طريقيّت دارد بدين معنا كه غرض از حكم اجتناب از حرام واقعى است و اجتناب از شبهه مقدّمهاى براى اجتناب از حرام است ؟
2 - و يا صرفا موضوعيّت دارد بدين معنا كه نفس اجتناب از مشتبه با قطع نظر از مصادفتش با حرام مطلوب است و مأمور به امر مولوى است ؟
چه پاسخى به اين سؤال داده شده است ؟
1 - عقيدهء شيخ اعظم بر اين است كه :
وجوب احتياط در هر دو طرف شبههء ارشادى است چه عقل بگويد احتياط كن چه شرع .
امّا اينكه عقل بگويد : اجتناب كن ، به خاطر نظر به آن حرام واقعى و جلوگيرى از افتادن در دام هلاكت است ، چرا كه مكلّف اجمالا مىداند كه يكى از مشتبهين خمر است . امّا اين مسئله در علم اجمالى كه سهل است ، حتى در علم تفصيلى هم كه عقل مىگويد : احتياط كن ، حكمش ارشادى است .
رسائل شيخ انصارى ( فارسى ) — صفحة 176
مساهمون: الشيخ الأنصاري
ص١٧٦