قابليّت سجود بهم رساند و بعد از آن به سجود برود . از اين جهت فرمود كه : و الرّكوع اوّل و السّجود ثان ، فمن اتى بالاوّل صلح للثّانى .
يعنى : ركوع اوّل است و سجود دوّم ، و هر كه اوّل را بجا آورد ، صلاحيت از براى ثانى بهم مىرساند . پس مصلَّى را سزاوار آن است كه در ركوع ، بلكه از اوّل نماز بلكه از اوّل وضو ، در نهايت خوف و بيم باشد و دقيقهاى از خضوع و استكانت از او فوت نشود ، تا استعداد و قابليّت سجود بهم رساند . و چنان قياس كند كه معبود ، در پيش رو است و به او متوجّه و به او متكلَّم است . و از نكتهء بليغهء معاينهء التفات : * ( إِيَّاكَ نَعْبُدُ ) * ( حمد - 5 ) غافل نشود ، مضمون كلام بلاغت انجام :
« صلّ كانّك تراه ، و ان لم تكن تراه فانّه يراك » ، را حالى خود كند . و نيز از براى تقرير و تأكيد مىفرمايد كه : فاركع ركوع خاشع لله بقلبه ، متذلَّل و جل تحت سلطانه ، حافظ له بجوارحه حفظ خائف حزين على ما فاته من فائدة الرّاكعين .
يعنى : ركوع كن ، ركوع كردنى از روى خشوع و بيم بسيار ، مانند : بيم و ترس كسى كه در زير شمشير سلطان قاهرى باشد . و « آنا فآنا » در شرف قهر و قتل او باشد .
و حفظ كن اعضا و جوارح خود را از حركتهاى لغو . و مگذار كه در اثناى نماز به غير آن چه بايد مشغول بود ، مشغول شوند ، مثل آن كه شغل چشم در وقت قيام ، آن است كه نظرش به سجده گاه باشد و شغل دستها آن كه برابر زانو باشد ، پاها آن كه به قدر يك وجب از هم دور باشند ، انگشتها برابر قبله باشند . و در وقت ركوع شغل چشم آن است كه نظرش به ميان پاها باشد ، دستها بالاى زانو باشد ، انگشتها از هم دور باشند و به مثابهء لقمه گرفتن ، زانو را لقمه كند . و در وقت سجود ، بايد نظرش به اطراف بينى باشد و دستهايش برابر گوشها و برابر قبله باشد و از هم جدا نباشند ، و انگشتان بزرگ پا و پنج عضو ديگر ، كه پيشانى و كف دستها و زانوها است ، به زمين باشند . غرض : اين اعضا را به اين شغلها كه دانستى وادارد ، تا از فوايد عظيمه كه راكعين را مىباشد ، محروم نشود .
مصباح الشريعة ومفتاح الحقيقة ( فارسي ) — صفحة 121
مساهمون: المنسوب للإمام الصادق ( ع )
ص١٢١