آن بنده ، كرامت مىفرمايد ، كه ملايكهء آسمان با وجود نورانيّت و لطافتى كه دارند ، از نور او متعجّب مىشوند . و حقّ ركوع آن است كه راكع در حين ركوع ، به خاطر گذراند عظمت و بزرگوارى خداوند عالم را ، و حقارت و پستى غير او را .
و در وقت تكلَّم به ذكر ركوع ، كه : « سبحان ربّى العظيم و بحمده » ، است . از معنى آن كه : منزّه مىدارم پروردگار خود را از هر چه لايق به او نيست ، و بس عظيم و بزرگ است ، و به مدد و يارى او حمد مىكنم ، غافل نباشد .
و اظلَّه في ظلال كبريائه ، و كساه كسوة أصفيائه .
و هر كه ركوع كند و در آن حال ، به صفت خشوع و خضوع باشد و از عظمت و بزرگوارى پروردگار غافل نباشد . هر آينه خداوند عالم ، جا مىدهد او را در زير سايهء بزرگوارى خود ، و مىپوشاند او را لباس اوليا و اصفيا .
بايد دانست كه : ركوع و سجود از جملهء اركان عظيمهء نماز هستند و سجود چون دلالت بر خشوع بيشتر دارد ، مرتبه اش عظيمتر از ركوع است ، و ارباب ذوق و تحقيق ، سجود نماز را بلا تشبيه به مثابهء زمين بوس ملوك دنيا گرفتهاند . و چنان كه در دنيا ، ادراك زمين بوس پادشاهان دنيا ، با وجود پستى مرتبهء ايشان ، مسبوق است به امور كثيره و خطرات عظيمه ، مثل غايت خوف و خشيت ، و غايت توجّه به پادشاه و عدم التفات به غير . و با وجود اين همه خوف و خشيت هم ، به يك مرتبه تقبيل ميسّر نيست ، چرا كه خوف فجأه است ، بلكه بايد به چند مرتبه ، مثل آن كه اوّل بايد به « قاپو » وادارند ، كه تا اندكى خود را وابيند ، بعد از او بيشترك ، تا به جائى كه مقرّر است . كه اگر به يك مرتبه بلا توقّف ببرند ، گاه باشد كه از زيادتى خوف و هيبت و سطوت پادشاهى ، فجأه كند . همچنين سجود « مالك الملوك » كه در نهايت عظمت و جلال و غايت جبروت و سطوت است ، چنان كه ذكر شمّهاى از آن در باب سجود ، ان شاء الله خواهد آمد ، اولى است به رعايت امور مذكوره ، بى تحصيل استعداد ممكن نيست . از اين جهت در شرع شريف ، مقرّر شد كه مصلَّى پيش از رفتن به سجود ، به ركوع رود . و خشوع و خضوع بجا آورد و استعداد و
مصباح الشريعة ومفتاح الحقيقة ( فارسي ) — صفحة 120
مساهمون: المنسوب للإمام الصادق ( ع )
ص١٢٠