شرايط طبيعى گوناگون قلمرو هخامنشيان ، عامل مؤثرى در پيشرفت روابط بازرگانى منطقه بهشمار مىرفت . بابليها سخت به كار بازرگانى با مصر ، سوريه ، ايلام و آسياى صغير سرگرم شدند ، بازرگانان بابل از اين كشورها آهن ، مس ، قلع ، چوب ساختمانى ، سنگهاى نيمه گرانبها ، كوارتز براى شستن و سفيد كردن پشم و لباس و براى توليد شيشه و منظورهاى ديگر مىخريدند . مصر به شهرهاى يونانى غله و كتان مىفروخت و از آنها شراب و روغن زيتون مىخريد . علاوهبراين مصر طلا و عاج ، لبنان و عمان چوبهاى صنعتى و مرمر و سنگ سياه توليد مىكردند . از آناطولى - نقره ، از قبرس - مس ، و از مناطق علياى دجله - مس و سنگ آهك بهدست مىآمد . از هندوستان - طلا ، عاج و چوبهاى معطر ، از دراوى - طلا ، از سغديان - لاجورد ، از خوارزم - فيروزه صادر مىشد . از باختر كه جزو قلمرو هخامنشيان بود طلاى سيبرى صادر مىشد . از مناطق قارهاى يونان يعنى كشور - هاى خاورى آن فرآوردههاى سفالى صادر مىگرديد تهيهكننده گندم علاوهبر مصر ، بابل هم بود .
موجوديت دولتهاى هخامنشى تا اندازهء زيادى به كميت و كيفيت ارتش آندولت بستگى داشت . كليهء نيروهاى مسلح به واحدهاى بزرگ جنگى تقسيم مىشدند كه شماره اين واحدها متغير بودند ( مثلا در زمان كزرسس 7 واحد و در زمان آرتاكزرسس دوم 4 واحد بودند ) . هستهء اين ارتش پارسها و مادها بودند جوانان و مردان بالغ پارسى بيشترشان به كار لشكرى سرگرم مىشدند . اينان گويا خدمت لشكرى را از 20 سالگى آغاز مىكردند . ضمن جنگهاى هخامنشيان ، ايرانيان ساكن مناطق شرقى هم نقش مهمى را در نبرد ايفا مىكردند . عشاير سكزى تا اندازهاى نيروى مهمى براى هخامنشيان بهشمار مىآمدند چون اينان طبعا به زندگى جنگى خو گرفته و سواران كماندار آزمودهاى بودند .
پستهاى مهم در پادگانها و پايگاههاى استراتژيك و دژها و غيره معمولا بهدست پارسيان بود .
ارتش شامل سوار و پياده بود . فرماندهان سواران معمولا اشراف و فرماندهان پيادگان ، مالكان بودند . همكارى سواران و كمانداران باعث پيروزى بيشتر از نبردهاى پارسها بود . در آغاز سده پنجم ق . م . پيادهنظام پارس را رفتهرفته مزدوران يونانى تشكيل مىدادند ، اينها كه از لحاظ تكنيك نبرد آزمودهتر بودند نقش مهمى را در جنگها ايفا مىكردند .
استخوانبندى ارتش را ده هزار تن جنگجوى « جاويدان » تشكيل مىداد . هزار تن از اينها كه نيزهدار بودند ، به خانوادههاى اشراف پارسى وابستگى داشتند و نگهبان جان شاه بهشمار مىآمدند . بقيه يكانهاى « جاويدان » از نمايندگان عشاير گوناگون ايرانى
تاريخ ايران از زمان باستان تا امروز ( فارسي ) — صفحة 93
مساهمون: ا . آ . گرانتوسكى
ص٩٣