رسيد كه برادر كوچكش به نام برديا در پارس سر به شورش برداشته و خود را پادشاه ناميده است . كامبيز با شتاب بهسوى پارس رهسپار شد ، اما در ميان راه با وضع رازآميزى درگذشت . در كتيبهء بيستون بهگونهء مشروح اين رويداد را چنين بيان مىكند : كامبيز پيش از لشكركشى به مصر بهگونهء پنهانى فرمان داد برادر كوچكش برديا را بكشند ، او مىترسيد كه برادرش در غياب او تخت سلطنت را غصب كند ، هنگاميكه كامبيز در مصر بهسر مىبرد يكى از مغهاى دربارى به نام گوماتا خود را برديا يعنى پسر كورش شناساند و قدرت را در پارس بهدست گرفت . تاريخنگاران يونان باستان يعنى هردوت و كتسى تائيد مىكنند كه اين مغ بسيار به پسر كوچك كورش مىمانست و او توانست به نام برديا تخت سلطنت را اشغال كند . چند تاريخنگار معاصر معتقدند كه برديا و گوماتا يكى بودهاند و اين شخص كسى جز پسر كوچكتر كورش نبوده است .
گوماتا در 11 مارس 522 ق . م . قيام كرد و يك ماه بعد بهوسيلهء بابليها به رسميت شناخته شد . ما اسناد درستى كه تاريخ آن مقارن 14 آوريل 522 ق . م . است از منابع بابلى در دست داريم ، كه تاريخ فرمانروائى « بارزى ، پادشاه بابل ، پادشاه ممالك » به شرح بالا تعيين شده است . در حدود اول ژوئن 522 ، بيشتر كشورهاى تابعهء پارس او را به رسميت شناختند و احتمالا طبق سنتهاى باستانى پارسيان در پاسارگاد تاجگذارى كرد و شاهنشاه تمام مناطق تابعهء پارس اعلام گرديد . گوماتا براى اينكه ملتهاى مغلوب تابع دودمان هخامنشى را آرام نگهدارد ، اخذ ماليات و انجام وظايف نظامى از مردم را به مدت سه سال لغو كرد . در مدت كوتاه سلطنت گوماتا هيچگونه قيام يا شورشى در قلمرو هخامنشيان روى نداد . اصلاحات گوماتا در جهت از بين بردن امتيازات طايفهاى اشراف پارسى و بهبودى وضع اقتصادى و اجتماعى جامعه بود .
در 29 سپتامبر 522 ق . م . پس از 7 ماه سلطنت گوماتا در اثر توطئهايكه بهوسيله اشراف بلندپايهء طايفهء پارسى برانگيخته شده بود ، كشته شد . پس از كشته شدن گوماتا يكى از توطئهكنندگان خاندان هخامنشى به نام دارا ( داريوش ) كه 28 سال بيشتر نداشت ، شاهنشاهى هخامنشى را بهدست گرفت .
بيدرنگ پس از به تخت نشستن داريوش يكم بابليها عليه او بهپا خاستند ، بنا به آنچه كه از كتيبهء بيستون برمىآيد ، شخصى به نام نيدينتو - بل خود را پسر آخرين پادشاه بابل نابونيد شناساند و عليه داريوش قيام كرد . داريوش شخصا براى سركوبى اين قيام به بابل لشكر كشيد . در 13 دسامبر 522 ق . م . در كنار رود دجله بابليها به سختى شكست خوردند و پس از 5 روز داريوش پيروزى تازهاى در كنار رود فرات بهدست آورد . پس از اين پيروزى ، پارسها وارد بابل شدند و رهبران قيام را اعدام كردند . هنگاميكه داريوش
تاريخ ايران از زمان باستان تا امروز ( فارسي ) — صفحة 80
مساهمون: ا . آ . گرانتوسكى
ص٨٠