در 29 ژانويه 1942 در تهران ميان اتحاد شوروى ، انگلستان و ايران پيمان اتحاد امضاء شد : اتحاد شوروى و بريتانيا متعهد شدند « تماميت ارضى ، حاكميت و استقلال ملى ايران را محترم شمردند » ، و حتى « در برابر هرگونه حملهاى كه از سوى آلمانها و يا هر دولت ديگر به ايران مىشود ، از اين كشور دفاع كنند » . براى اين منظور دو دولت حق نگاهداشتن نيروهاى زمينى ، دريائى و هوائى را در خاك ايران تا 6 ماه پس از پايان جنگ به دست آوردند . ايران هم بنوبه خود متعهد شد ، حق بهرهبردارى از وسائل و تأسيسات ارتباطى و مواصلاتى ازجمله راهآهن ، راههاى شوسه ، رودخانهها ، فرودگاهها ، بندرها و نظارت بر اين تأسيسات را به متفقين واگذارد .
ورود ارتش شوروى به ايران و انعقاد پيمان اتحاد داراى اهميت فراوانى براى ايران و پيشرفت روند پيروزمندانه جنگ عليه آلمان فاشيست بود . ايران از بند خطر بردگى كامل آلمان هيتلرى و همچنين تبديل شدن سرزمينش به صحنه عمليات جنگى كه بيگمان ويرانى ، تلفات و ضايعات فراوانى را به بار مىآورد ، رها شد . بر مبناى پيمان 1942 ، حملونقل تداركات و مواد جنگى متفقين به مقصد شوروى از راه ايران سازمان داده شد . در 9 سپتامبر 1943 ايران رسما به آلمان اعلان جنگ داد .
اهميت كمك ايران به پيشرفت روند جنگ ضمن « اعلاميه سه دولت بزرگ درباره ايران » كه ضمن اول دسامبر 1943 در كنفرانس رهبران سه كشور متفق در تهران صادر شد ، تأئيد گرديد . دولتهاى اتحاد شوروى ، ايالات متحده امريكا و بريتانيا همچنين ضمن اعلاميهاى استقلال كامل ، حاكميت و تماميت ارضى ايران را اعلام داشتند و موافقت كردند به اين كشور كمك اقتصادى كنند .
باوجوداينكه اصلا بار سنگين جنگ بر دوش شوروى بود ، اين دولت در سالهاى جنگ كمكهاى چشمگيرى به ايران كرد . شوروى ضمن اين سالها ، مقدارى كالاى صنعتى و خواربار به ايران فرستاد . به سال 1943 ، هنگاميكه قحطى تهران را تهديد مىكرد ، شوروى مقدار 25 هزار تن گندم به ايران فرستاد . اتحاد شوروى به ايران در مبارزه با آفت ملخ و بيماريهاى واگيردار كمك كرد . در تهران و شهرهاى ديگر ، بيمارستان شوروى و خانه فرهنگ ايران و شوروى كه به انجام سخنرانيهائى در ميان تودهها و كارهاى فرهنگى ديگر مىپرداخت ، فراوان فعاليت مىكردند .
محافل ارتجاعى بريتانيا و امريكا در ايران هنگام جنگ كوشش داشتند از وضع جنگ و بيرون راندن آلمانها از ايران بهره ببرند و مواضع خود را در اين كشور استوارتر كنند و هرچه بيشتر دولت ايران را زير فرمانبردارى انحصارهاى انگليسى و امريكائى در - آورند .
تاريخ ايران از زمان باستان تا امروز ( فارسي ) — صفحة 481
مساهمون: ا . آ . گرانتوسكى
ص٤٨١