مرتجع و خانهاى عشاير جنوب ايران وارد شدند . اين سازمان همراه با جاسوسان آلمانى قيامهائى را در ميان عشاير برانگيخت ، ايلات پس از بركنارى رضا شاه دوباره مسلح شدند . نقشه قيام عشاير درست مقارن با حملات ارتش آلمان به استالينگراد به منظور تصرف آن شهر بود . به سال 1942 جاسوسان آلمانى توانستند ايلات كرد را در منطقهء اروميه به قيام برانگيزند . جاسوسان فاشيست ميان ايل قشقائى در منطقه فارس نفوذ كردند و آنجا را به عنوان پايگاه خود برگزيدند . در رابطه با كنفرانس تهران ( نوامبر - دسامبر 1943 ) فعاليت جاسوسان آلمانى در ايران شدت يافت ، يكى از طرحهاى آنها سوء قصد به جان رهبران سه دولت بزرگ بود . در ماه مارس 1943 - 6 تن جاسوس آلمانى با مقدار زيادى پول و اسلحه در منطقهء درياچه قم از هواپيما با چتر نجات فرود آمدند .
جاسوسان آلمانى ضمن بهرهبردارى از ناخشنودى مردم عشاير جنوب نسبت به سياست دولت ، آنها را برانگيختند تا عليه دولت ايران و متفقين قيام كنند . خانهاى اين ايلات خواهان پس گرفتن املاكشان كه به وسيله رضا شاه ضبط شده بود ، اداره حكومت منطقه عشايرى زير فرمانشان ، كاهش ماليات و بهاى كالاها و بيرون رفتن ارتشهاى متفقين از ايران بودند . در سالهاى 1942 و 1943 قشقائىها ، لرها و بختياريها در چند مورد دست به قيام مسلحانه زدند . در ژوئن 1943 نيروهاى متحد ايلات قشقائى و بوير احمدى پادگان مهم ارتش ايران را در سميرم ( شمال فارس ) تارومار كردند .
اما در پى شكستى كه ارتش شوروى در ناحيه استالين گراد به آلمانها وارد آورد ، براى خانهاى ايلات آشكار شد كه اميدواريشان به آلمان هيتلرى بيهوده بوده است و بنابراين از ادامه پيكار دست كشيدند . در نتيجه مذاكرات ديرپائى كه ميان خانهاى قشقائى با نمايندگان انگليسى و دولت ايران انجام يافت ، در بهار سال 1944 خانهاى قشقائى موافقت كردند جاسوسان آلمانىاى كه در ميان ايلشان پنهان كرده بودند ، تسليم كنند . خانها دوباره مالك زمينهاى موروثى خود شدند ، چند تن از آنها به حكومت منطقه مسكونى ايلشان گماشته شدند و يكى دو تن از آنها به عنوان نماينده مجلس انتخاب گرديدند .
در پائيز 1943 ماير و جاسوسان ديگر آلمان دستگير شدند ، و حتى در حدود 170 تن از فاشيستهاى ايرانى ازجمله ژنرال زاهدى و ديگران بازداشت گرديدند . اين رويداد ضربت كوبندهاى به جاسوسان آلمانى در ايران وارد آورد ، و از اينپس اينها ديگر نتوانستند در ايران جان گيرند .
تاريخ ايران از زمان باستان تا امروز ( فارسي ) — صفحة 480
مساهمون: ا . آ . گرانتوسكى
ص٤٨٠