خيزشى هم در بختيارى روى داد . عشاير قيامكننده خواهان برداشتن حاكمهاى نظامى از مناطقشان ، تجديد استقلال عشاير و فرمانروائى رهبران خودشان بودند . اينان مىخواستند موضوع خلع سلاح عشاير لغو شود ، مالياتها كاهش يابد ، قانون نظام اجبارى دربارهء آنها اجرا نگردد . برخى از اين عشاير عليه پوشيدن اجبارى لباس به شكل اروپائيان بهپا خاستند .
رضا شاه براى فرونشاندن شورشهاى عشاير ارتش ، هواپيما و زرهپوش مأمور مىكرد .
اما اينان تا زمانى ديرپا به پايدارى ادامه دادند . دولت با ايجاد دودستگى و اختلاف ميان ايلات ، به كار بردن سياست تفرقهاندازى و تطميع ، سرانجام در پايان سال 1929 توانست كانونهاى اصلى قيام فارس را خاموش كند و عشاير را مطيع گرداند ، اگرچه مقاومتهاى مسلحانهء پراكندهاى در سالهاى 1930 - 1932 انجام مىگرفت ، درهرحال مهاجرت و كوچ عشاير ممنوع شد ، ايلات اجبارا بايستى در يك نقطه مسكون مىشدند و رژيم حكومت نظامى بر همه ايلهاى جنوب حكمفرما گرديد . خانها يعنى رهبران ايلات قيامكننده همه مورد پيگرد قرار گرفتند .
دربارهء مسائل ملى ، سياست تسلط كامل ناسيوناليسم ايران به سود مالكان و بورژوازى اعمال مىشد . بايد يادآورى كرد كه در ايران سياست دولت در رابطه با اقليتهاى ملى چندان تند نبود و اين اقليتها تا اندازهاى از پيگرد مصون ماندند . روند سياست تركيه هم - در آنزمان اين گونه پيش مىرفت .
در زمان حكومت رضا شاه نهتنها جنبشهاى كارگرى بلكه شورشهاى دهقانان و قيام هاى عشاير سخت مورد پيگرد قرار مىگرفت . كوچكترين تظاهر به مخالفت يا داشتن پندار دموكراتيك به سختى سركوب مىشد . روشنفكران پيشرفته بيرحمانه مورد حمله عاملان حكومت قرار مىگرفتند . به سال 1924 شاعر نامدار عشقى كه با رضا شاه مخالفت مىكرد ، ترور شد . به سال 1932 شاعر بزرگ ملك الشعراء بهار بازداشت گرديد ، به سال 1930 شاعر انقلابى فرخى يزدى در زندان به قتل رسيد . فعاليت كليه احزاب سياسى ممنوع گرديد ، متن نوشتههاى مطبوعات همه بايستى به سود دستگاه حاكم و بگونهء يكنواخت مىبود .
مشروطيت و آزاديهاى دموكراتيك عملا از ميان رفت . نمايندگان مجلس بنا به فرمان شاه از ميان دستنشاندگان خودش برگزيده مىشدند و مجلس عملا بگونه ابزارى به منظور اجراى منويات شاه بايستى انجام وظيفه مىكرد .
تاريخ ايران از زمان باستان تا امروز ( فارسي ) — صفحة 471
مساهمون: ا . آ . گرانتوسكى
ص٤٧١