رهبر كمونيستهاى ايران ، تقى ارانى هم در اين دادگاه محكوم به زندان و سپس به سال 1940 در زندان به وسيلهء زندانبانان كشته شد . اما پس از بازداشت « دستهء 53 نفرى » كارگران پيكار را دنبال كردند . به سال 1938 كارگران راهآهن شمال ايران يك اتحاديه « غيرقانونى » سازمان دادند . به سال 1939 كارگران شركت نفت ايران و انگليس آماده اعتصاب بودند اما اين اعتصاب بهم خورد و رهبران كارگران بازداشت گرديدند .
جنبشهاى دهقانان نيز با پىگرد بيرحمانهاى روبرو شد ، ناخشنودى و خشم دهقانان بگونهء خودبهخودى با انجام نبردهاى پارتيزانى عليه اربابان و مأموران دولت نمايان مىگرديد .
در ژوئن 1926 در شهر آذربايجانى سلماس سربازان قيام كردند بيشتر آنها وابسته به خانوادههاى دهقانان بودند ، قيامكنندگان خوى را گرفتند . پادگان اين شهر هم به آنها پيوست ، بسيارى از پيشهوران ، بينوايان شهرى و حتى ساكنان روستاهاى مجاور از آنها پشتيبانى كردند ، پس از آن قيامكنندگان به سوى ماكو رهسپار شدند . اما اينان به وسيلهء نيروى نظامىايكه از تبريز گسيل شد با كمك خانهاى فئودال محلى سركوب گرديدند شركت كنندگان اين قيام به دادگاه نظامى تسليم و دهها تن از آنها تيرباران شدند .
در منطقه جنگلى فومن گيلان ، يكانهاى پارتيزانىاى شامل سربازان فرارى با پشتيبانى دهقانان و پيشهوران محلى تشكيل گرديد ، اين يكانها نبرد با مالكان و مأموران نظامى شاه را آغاز كردند .
مهمترين خيزش ، قيام سربازان به سال 1926 در تركمن صحرا ، به سركردگى افسرى به نام سالار جنگ بود . شركتكنندگان اين قيام در صدد سرنگونى رضا شاه و تشكيل حكومت جمهورى و آزادى دموكراتيك در ايران بودند . در جايگاه مراوه تپه در 24 ژوئن 1926 سربازان پادگان محلى به پا خاستند . دهقانان و تودههاى شهرى از قيامكنندگان پشتيبانى مىكردند ، اينان شهرهاى بجنورد ، شيروان و قوچان را تصرف كردند . مرتجعان ، ازجمله نمايندگان دولت شاه ، خانها و مالكان را به زندان انداختند . انبارهاى غلهء دولت و مالكان را گشودند و محتواى آنها را ميان بينوايان تقسيم كردند ، ضمن ميتينگهائى كه در بجنورد و نقاط ديگر برگذار شد قيامكنندگان از مردم خواستند تا زمينهاى اربابى را مصادره و ميان دهقانان تقسيم كنند ، ضمنا اصلاح وضع ماليات را به مردم وعده دادند .
اينها همچنين ضمن تبليغاتشان به امپرياليستهاى انگليسى تاختند . مأموران مرتجع شاه و فئودالها از ترس ، فرار را بر قرار ترجيح دادند . رضا شاه نيروئى را براى سركوبى اينان فرستاد ، انگليسها با در اختيار گذاشتن هواپيما ، وسائل حملونقل موتورى ، مسلسل و اسلحه و سازوبرگ ديگر به رضا شاه كمك كردند . ضمن 18 ژوئيه 1926 ارتش دولتى اين
تاريخ ايران از زمان باستان تا امروز ( فارسي ) — صفحة 469
مساهمون: ا . آ . گرانتوسكى
ص٤٦٩