هواخواهانش در حالى كه خود را براى انتخابات دورهء پنجم مجلس آماده مىكردند ، يك حزب مالك - بورژوا به نام « حزب تجدد » درست كردند .
درگيرى پيكارهاى جدى به منظور به دست گرفتن قدرت بين گروههاى گوناگون و نااستوارى اوضاع سياسى در كشور تا اندازهاى دولت را دچار بحران كرد . در فوريه 1923 مستوفى الممالك به جاى قوام السلطنه و در ژوئن همان سال مشير الدوله به جاى مستوفى - الممالك نخستوزير شدند . مشير الدوله هم بنوبه خود در اكتبر 1923 استعفا داد .
در همهء اين كابينهها رضا خان بهطور ثابت در مقام وزارت جنگ باقيماند . او رفته رفته قدرت نظامى و كشورى را در دست خود متمركز و به كمك ارتش ، خانهاى فئودال جدائىخواه را به اطاعت خود درآورد و آنها را خلع سلاح كرد . در سالهاى 1922 - 1923 خانهاى شاهسون ، خلخالى ، طالشى و ماكوئى كه از حكومت مركزى سرپيچى مىكردند ، به دست ارتش رضا خان سركوب گرديدند . بسيارى از خانها بدار آويخته شدند و دارائيشان به وسيله رضا خان و افسران زيردستش مصادره گرديد . در نيمهء سال 1923 شورش عشاير كرد به سركردگى اسماعيل سميتقو سركوب گرديد . به سال 1923 خانهاى لرستان كه با همدستى شيخ محمره ، خزعل از اطاعت دولت مركزى سرپيچيده بودند ، سركوب شدند .
قسمتى از لرها اجبارا به خراسان كوچ داده شدند .
همزمان با سركوبى فئودالها ( خانهاى ايلات ) ، ارتش و پليس رضا خان پيكار عليه جنبش دموكراتيك را در ايران دنبال كردند . طغيان دهقانان و سربازان در گيلان و خراسان پس از سركوبى جنبش آزادى ملى سال 1921 ، سركوب گرديد . بسيارى از شركتكنندگان در اين طغيانها اعدام يا به زندان افتادند . جنبش اتحاديهها و كارگران نيز زير پيگرد قرار گرفت . سازمانهاى حزب كمونيست ايران و بسيارى از اتحاديههاى وابسته تارومار شدند و ناچار به زير زمين رفتند .
پيكار عليه فئودالهاى مرتجع جدائىخواه ، خانهاى عشاير ، قدرت مركزى را توان بخشيد ، و حتى سركوبى جنبشهاى دموكراتيك اعتبار رضا خان را در ميان گروههاى مالك - بورژوا افزايش داد . در انتخابات دوره پنجم مجلس ، رضا خان توانست به وسيله ارتش ، شماره فراوانى از دستنشاندگان خود را به عنوان نماينده وارد مجلس كند . فراكسيون رضا خانى « تجدد » معتبرترين گروه در مجلس تازه بود .
در اكتبر 1923 پس از استعفاى دولت مشير الدوله آخرين شاه قاجار احمد ناچار شد رضا خان را به نخستوزيرى بگمارد . رضا خان ضمن گزينش وزراى كابينه در نخستين دولتش كوشيد شخصيتهائى را برگمارد كه چهرهء دولت را پيشرفته و ملى بنماياند . او سليمان ميرزا و مصدق السلطنه را كه از ناسيوناليستهاى نامدار بشمار مىآمد و همچنين
تاريخ ايران از زمان باستان تا امروز ( فارسي ) — صفحة 452
مساهمون: ا . آ . گرانتوسكى
ص٤٥٢