شان را براى دلسوزى در راه وطن و از ميان بردن موانع راه اصلاحات و پيشرفت دولت به كار برند و در راه انجام نيات « دولت ملى » مبنى بر استوارى ايمان و استقلال كشور از هيچگونه پشتيبانى دريغ نكنند » . پس از اين جريان پيگرد و فشار بر هواخواهان راستين جمهورى را آغاز كرد .
به سال 1924 شيخ خزعل عليه رضا خان قيام كرد و آشكارا او را غاصب خواند .
او با احمد شاه ، بختياريها و چند خان لرستان تماس داشت و همه را براى قيام به خاطر دفاع از شاه قاجار فراخواند . رضا خان در جواب اين اعلاميه نيروى بزرگى براى سركوبى شيخ خزعل فرستاد . مجلس ، خزعل و هواخواهانش را خائن خواند . اما در نتيجه ميانجيگرى انگليسها كه در آن هنگام دربارهء مسئله مهم نفت با رضا خان به توافق رسيده بودند ( گسترش فعاليت شركت نفت انگليس - ايران ) در دسامبر 1924 شيخ خزعل به رضا خان تسليم و به تهران فرستاده شد . خوزستان به وسيله ارتش رضا خان اشغال گرديد .
در آغاز 1925 ارتش رضا خان قيام تازه كردها به سركردگى اسماعيل سميتقو را سركوب كرد ، اين قيام در پايان سال 1924 در باختر درياچه اروميه آغاز شده بود . به دنبال اين رويداد ايلات تركمن خراسان كه عليه رضا خان به پا خاسته بودند ، مطيع گرديدند .
در فوريه 1925 رضا خان اين مسئله را در مجلس به ميان كشيد كه همكارى او با دودمان قاجار غيرممكن است و خواستار شد اختيارات فرماندهى كل قواى كشور را به او تفويض كنند . عليرغم اصل 50 قانون اساسى ايران كه شاه استثنانا داراى حقوق فرماندهى عالى كل نيروهاى مسلح كشور مىبود ، مجلس زير فشار فرماندهان لشكر خارج از مركز كه تهديد كردند نيرو به تهران خواهند فرستاد ، در 14 فوريه تصميم گرفت مقام فرماندهى كل قواى مسلح كشور ازجمله پليس را به رضا خان واگذار كند . اين گونه خود مجلس به قدرت روزافزون رضا خان در كشور صحه قانونى گذاشت . به منظور گمراهى و آرام كردن افكار عمومى ، حزب رضا خانى « تجدد » در آغاز 1927 وعدهء يك رشته اصلاحات را در ايران داد . در شرايط كمبود خواربار و وجود قحطى در چند منطقه ايران ، اين حزب ضمن برنامهاش اعلام داشت كه از احتكار كالاهاى ضرورى جلو خواهد گرفت ، زمينهاى دولتى را ميان دهقانان تقسيم خواهد كرد ، قوانينى مبنى بر روابط دهقانان و مالكان ، كارگران و كارفرمايان خواهد گذراند ، 8 ساعت كار روزانه براى كارگران ، آزادى بيان ، مطبوعات ، تشكيل احزاب ، حق اعتصاب ، انتخابات آزاد براى همه و غيره را وعده داد . درعينحال حزب « تجدد » پيشنهاد كرد كه بايد مجلس مؤسسان تشكيل شود و در قانون اساسى تجديد نظر كند و عملا دودمان قاجار از سلطنت كنار رود .
به موازات اين وعدهها فشار روى جنبشهاى دموكراتيك فزونى گرفت . در تابستان
تاريخ ايران از زمان باستان تا امروز ( فارسي ) — صفحة 454
مساهمون: ا . آ . گرانتوسكى
ص٤٥٤