در زمينهء صنعت و پيشرفتش در زمينهء سرمايهدارى بازرگانى بود ، طبعا بورژواهاى بازرگان با مالكان فئودال و بورژواهاى كمپرادور وابسته بودند . اين چگونگى باعث ناپايدارى و ناپيگرى پيكار عليه امپرياليسم ، به خاطر به چنگ آوردن استقلال ملى كشور گرديد . اما درعينحال در آغاز سالهاى 20 رشد بورژوازى در زندگى اقتصادى و اجتماعى - سياسى كشور ، بيشازپيش به چشم مىخورد . پيشرفت قشر بورژوازى ( به استثناى كمپرادر ) در برابر فشارهاى روزافزون امپرياليستهاى انگليسى ، ناخشنودى اين قشر را پديد آورد و باعث شد كه به منظور استوارى استقلال ملى ايران و محدود كردن موقعيت امپرياليسم انگلستان ، و حتى عليه وابستگان امپرياليسم و نمايندگان گروههاى دستراستى مانند قوام و غيره ، به فعاليت پردازد . بورژوازى ايران امكانات گستردهاى براى اين منظور به دست آورد و نمايندگان آن بيشتر كارهاى دولت را به دست گرفتند .
در رابطه با پيشرفت چشمگير روحيهء ملى عناصر بورژوا - مالك و پيكار عليه سياست ارتجاعى داخلى و خارجى قوام در آغاز سال 1922 در مجلس يك « گروهبندى ملى » ايجاد گرديد ، اين گروهبندى از نمايندگان خرده بورژوا ، مالكان پيشرفته و روشنفكران تشكيل مىشد . حزب به اصطلاح سوسيال دموكرات به رهبرى سليمان ميرزا هم به اين گروهبندى پيوست ، اعضاى اين حزب وابسته به عناصر جناح چپ حزب دموكرات بودند . حزب سوسيال دموكرات ، حزب سوسياليستى كارگرى نبود ، اما منافع و خواستههاى بورژوازى ملى راديكال و روشنفكران را بازمىتاباند . در تركيب « گروهبندى ملى » حتى حزب سوسياليست مستقل ، زير رهبرى ضياء الواعظين كه در سالهاى 1920 - 1921 تشكيل شد ، وارد گرديد ، يكى از رهبرانى كه به سوسياليستها پيوست ، سيد محمد صادق طباطبائى بود .
اين سازمانها فقط اسما خود را سوسياليست مىناميدند ، اما عملا تا اندازهاى سياستهاى ناسيوناليستى و مالك - بورژوازى را منعكس مىكردند . سردبيران روزنامههاى پيشرفته ايران چند سازمان و اتحاديه صنفى هم به « گروهبندى ملى » پيوستند . « گروهبندى ملى » سازمانهائى محلى در تهران ، رشت ، مشهد ، تبريز ، اصفهان ، كرمانشاه و چند شهر ديگر ايجاد كرد . در فعاليت سازمانهاى محلى « گروهبندى ملى » ، پيشهوران صنعتگر ، كارگران و نمايندگان دهقانان هم شركت مىكردند . حزب سوسيال دموكرات به سازماندهى و استوارى « گروهبندى ملى » كمك كرد ، رهبر اين حزب سليمان ميرزا اسكندرى بود ، مستوفى الممالك و شخصيتهاى پيشرفته ديگر هم در اين گروهبندى شركت داشتند .
« گروهبندى ملى » براى استوارى استقلال ملى ايران ، پيشرفت روابط دوستانه با روسيه شوروى كه به سود تودههاى وسيع مردم تمام مىشد ، فعاليت مىكرد ، و لازمهء اين فعاليت مخالفت سخت با دولت قوام و بهويژه رد كردن سياست خارجى ضد شوروى او بود .
تاريخ ايران از زمان باستان تا امروز ( فارسي ) — صفحة 446
مساهمون: ا . آ . گرانتوسكى
ص٤٤٦