تخطي إلى المحتوى الرئيسي

تاريخ ايران از زمان باستان تا امروز ( فارسي ) — صفحة 448

مساهمون:

ص٤٤٨
رضا خان كه براى استوارى قدرتش در ايران تلاش مىكرد ، به‌ويژه در نخستين سالهاى فعاليتش ، نمىتوانست افكار عمومى مردم را در زمينهء داشتن روحيهء ضد انگليسى و حسن روابط با روسيه شوروى ، ناديده انگارد . بنابراين ناگزير با انجام اقدامهائى عليه انگليسها موافقت كرد ( اخراج مربيان نظامى و مستشاران انگليسى از ارتش ايران و مؤسسات دولتى ديگر ، تخليه ايران از ارتش انگليس و غيره ) ، ضمنا نسبت به برقرارى روابط عادى با دولت شوروى همت گماشت . انگليسها كه مىخواستند از وجود رضا خان به سود سياست‌شان بهره ببرند ، نه‌تنها تلاشهاى او را براى به دست گرفتن قدرت و دشمنى با جنبش دموكراتيك مردم تشويق مىكردند ، بلكه بگونه‌هاى گوناگون او را زير فشار قرار مىدادند ، مثلا روحيهء جدائىخواهى خانهاى فئودال را تقويت و اينان را عليه او برمىانگيختند . اختلاف نظر رضا خان و نخست‌وزير سرانجام به استعفاى مشير الدوله در ماه مه 1922 از مقام نخست‌وزيرى گرائيد . پس از مبارزات طولانى ميان گروههاى مختلف سرانجام در ماه ژوئن دوباره قوام السلطنه به نخست‌وزيرى رسيد .

امتياز نفت امريكائيان در ايران نخستين هيئت ميلسپو

در دوره حكومت قوام ضمن سالهاى 1921 و 1922 نقشه‌هاى انگليسها مبنى بر انقياد كامل ايران نقش بر آب شده بود ، هم‌اكنون قوام كوشش مىكرد از وجود ايالات متحده امريكا بهره ببرد . نخستين‌بار كه قوام نخست‌وزير شد در محل رياست شوراى وزيران ، مادهء 13 قرارداد 1921 شوروى - ايران را نقض كرد و امتياز بهره‌بردارى از منابع نفت شمال را در استانهاى آذربايجان ، خراسان ، گيلان و مازندران را به كمپانى امريكائى « استاندار اويل » واگذاشت . اما اين امتياز در اثر يادداشت اعتراضى دولت شوروى به مرحله اجرا درنيامد . به سال 1922 كه دوباره قوام السلطنه نخست‌وزير شد مذاكرهء با كمپانى امريكائى ديگرى به نام سينكلر را به منظور واگذارى امتياز نفت شمال ايران ، آغاز كرد . در دسامبر 1923 متن پيمان واگذارى اين امتياز تنظيم گرديد ، اما اين يكى هم در نتيجهء اعتراض دولت شوروى عملى نگرديد و خود كمپانى آن را لغو كرد . نسبت به لغو اين امتيازهاى امريكائى ، انگليس‌ها هم نقش مهمى را داشتند ، چون اينان كوشش مىكردند كه كمپانى نفت ايران و انگليس صاحب امتياز منحصر بهره‌بردارى نفت در ايران باشد . دولت قوام همچنين يك هيئت مستشارى مالى امريكائى را براى اداره امور ماليه