يعنى قوام السلطنه را در مشهد بازداشت كرد و او را به تهران فرستاد . هنگاميكه پس از سقوط دولت سيد ضياء كابينهاى زير نظر قوام السلطنه روى كار آمد ، محمد تقى خان اين دولت را به رسميت نشناخت .
محمد تقى خان عملا اداره امور خراسان را به دست گرفت ، در اين هنگام « كميته ملى » با او همكارى داشت اين كميته گرايشهاى بورژوازى ملى ، روشنفكران و خردهبورژوازى شهرى را بازمىتاباند . محمد تقى خان اقدامات رضا خان را درباره تجديد سازمان ژاندارمرى و الحاق آن به بريگاد قزاق رد كرد . خواستههاى سياسى كلنل و هواخواهانش به قرار زير بودند : آزادى ايران از زير يوغ انگليسهاى زورگو و « اريستوكراتهاى پوسيدهء » ايرانى ، برقرارى قانون اساسى تازه و تشكيل يك دولت دموكرات در تهران . علاوه بر اين ، اينان خواهان برخى رفورمهاى دموكراتيك در چارچوب نظام بورژوازى ، پيشرفت آموزش ، ايجاد بيمارستانها و غيره بودند . محمد تقى پيكارى جدى را عليه دستنشاندگان انگليسها در خراسان آغاز كرد و فرمان بازداشت بسيارى از آنها را داد .
كلنل و هواخواهانش خواستههائيرا مبنى بر اصلاحات كشاورزى و روستائى به ميان نياوردند ، اما در برخى موارد مالكان مرتجع را بازداشت كردند . دهقانانى را كه از انجام وظائف تحميلى فئودالها و پرداخت ماليات خوددارى مىكردند ، تحت پيگرد قرار ندادند .
در پى انجام يورش عليه جاسوسان انگليسى و دولت ارتجاعى قوام السلطنه در خراسان ، طغيان و جنبش ضد فئودالى دهقانان آغاز شد ، اينان دامهاى اربابى و خواربار موجود انبارهاى فئودالها و همچنين مراكز اربابى را تصرف كردند .
خانهاى بلندپايه خراسان به وسيله چريكهاى مسلح زير فرمانشان ، به تحريك قوام السلطنه عليه محمد تقى خان به پا خاستند . در پائيز 1921 نيروهاى نظامى هم از تهران به خراسان گسيل گرديد . در آغاز اكتبر تقى خان ضمن برخورد با كردهاى قوچان كشته شد . پس از كشته شدن او همرزمش ، ماژور اسماعيل خان بهادر ، مىخواست قيام را دنبال كند . اما افسرانيكه با كنسولگرى انگلستان در مشهد تماس داشتند و نقش فعالى را در سركوبى اين قيام ايفا كردند ، خائنانه بهادر را دستگير و او را به تهران فرستادند . در اول نوامبر ارتش دولتى وارد مشهد شد . طرفداران كلنل بشدت سركوب شدند . جنبش آزادى ملى در خراسان خاموش شد . اما يورشهاى خودبخودى دهقانان در منطقه خراسان تا ديرزمانى دنبال گرديد .
عليرغم سركوبى جنبشهاى آزادى ملى در مراكز اصلى ( آذربايجان ايران ، گيلان و خراسان ) امپرياليستهاى انگليسى و مرتجعان ايرانى نتوانستند جنبشهاى ضد امپرياليستى و دموكراتيك را در استانها و شهرهاى ديگر ايران خفه كنند . در تهران ، انزلى ، در تأسيسات نفتى كمپانى انگليسى ضمن پايان سال 1921 و 22 ، اعتصابهاى كارگران و مستخدمان
تاريخ ايران از زمان باستان تا امروز ( فارسي ) — صفحة 441
مساهمون: ا . آ . گرانتوسكى
ص٤٤١