عليه دولت ارتجاعى ايران تبديل كرد . اين دولت دخالت خارجيان را در امور ايران مردود شمرد و خواهان پيشرفت روابط دوستانه با دولت شوروى بود . دولت تازه اقدامهائى را به منظور بهبود وضع بهداشت ، آموزش و پرورش مردمى و زمينههاى ديگر آغاز كرد .
مدرسههاى تازهاى گشوده شدند و به آموزش كودكان بگونه رايگان پرداختند ، در روستاها شوراهاى آموزشى براى پيكار با بىسوادى تشكيل گرديدند . اتحاديههاى باربران ، قايق رانان و كارگران صيد ماهى و غيره سازمان داده شدند . سازمان جوانان تشكيل گرديد و چند روزنامه هم انتشار يافت . دهها مركز تبليغاتى پديد آمدند كه ضمن آنها كار تبليغاتى تودهاى انجام مىگرفت و وضع ايران را براى تودهها تشريح و سياست دولت ارتجاعى ايران و امپرياليستها را افشا مىكردند .
اما اين جبهه واحد به نااستوارى گرائيد . احسان الله خان كه از نقش رهبرى دولت محروم شده بود ، عليرغم نظر « كميته انقلابى » و بدون آمادگى نظامى و سياسى در ژوئن 1921 خودسرانه بر آن شد به تهران حمله كند ، اين حمله به شكست كامل و فرار افرادش گرائيد . در 30 ژوئيه كميته انقلابى ، احسان الله خان را از جبهه اخراج كرد و او ناگزير در لاهيجان اقامت گزيد . ميان حيدر و كوچك خان هم اختلاف نظر پديد آمد ؛ كوچك خان كه قبلا ناپايدارى و سازشكارى خود را نشان داده بود ، برآن شد با امپرياليستها و مرتجعان ايرانى سازش كند . او حتى با نمايندگان دولت شاه و گروههاى ضدانقلابى حاضر در گيلان تماس گرفت ، اينان شامل مساواتىها ، گاردهاى سفيد و جاسوسان آلمانى و انگليسى بودند .
كوچك خان از افزايش نفوذ كمونيستهاى ايرانى كه در تابستان 1921 به فعاليتشان افزوده بودند ، هراس داشت .
حزب كمونيست ايران كار گستردهاى را در ميان دهقانان مزدور و بينوايان آغاز كرد و نفوذ آن حزب در ميان دهقانان چشمگير بود . اين حزب دستور داد كه سهم محصول برنج دهقانان به حساب مالكان افزايش يابد . حزب كمونيست ايران بيشتر به كارگران بندر انزلى ، نيمه پرولتاريا ، پيشهوران و صنعتكاران خصوصى انزلى و رشت اتكاء داشت . يكانهاى كمونيست ويژهاى سازمان داده شدند . در 4 اوت 1921 گيلان به عنوان جمهورى شورائى اعلام گرديد . حزب كمونيست در زمينه تشكيل و سازماندهى شوراهاى زحمتكشان تلاش فراوان كرد و عملا اداره چند شهر گيلان را به دست گرفت .
كوچك خان از افزايش نفوذ كمونيستها در ايران هراس داشت ، امپرياليستها و مرتجعان ايرانى به اين هراس دامن مىزدند ، سرانجام در راه خيانت به جنبش گام نهاد .
در 29 سپتامبر 1921 ، هنگام تشكيل كميتهء انقلابى در دهستان پسيخان ، در نزديكى رشت ، حملهء خيانتآميزى به حيدر خان و رهبران ديگر جنبش پيكار به خاطر آزادى ملى انجام
تاريخ ايران از زمان باستان تا امروز ( فارسي ) — صفحة 439
مساهمون: ا . آ . گرانتوسكى
ص٤٣٩