در فوريه 1916 يك دولت « ملى » زير رهبرى فئودال بزرگ و حاكم لرستان « نظام السلطنه » در كرمانشاه تشكيل شد . در تركيب اين دولت رهبران حزب دموكرات و اعتداليون شركت داشتند . نمايندگان آلمان - ترك هم حتى در تشكيل اين دولت مداخله كردند . سفيرانى از سوى اين دولت به برلين و استانبول فرستاده شدند . آلمان اميدوار بود كه ضمن كمك به انجام طرح تشكيل اين دولت در آينده ايران را زير حمايت خود قرار خواهد داد .
ديرى نپائيد كه ميان دولت نظام السلطنه و رهبر حزب دمكرات ، سليمان ميرزا ، اختلاف نظر جدى در زمينه بسيارى از مسائل سياسى پديد آمد ، انگيزهاش آن بود كه دولت « ملى » بيش از حد زير نفوذ فرماندهى ارتش ترك - آلمان قرار گرفت . « اين دولت » تنى چند از دموكراتها را كه زير بار سياست تحميلى آلمانها و تركها نمىرفتند ، و از منظورهاى مغرضانه آنها مبنى بر اتحاد با ايران تبعيت نمىكردند ، بازداشت كرد .
رويدادهاى جنگ در اين هنگام وضع نامساعدى را براى دولت « ملى » پديد آورد .
در 19 مارس ارتش تزار اصفهان را اشغال كرد ، يكانهاى مجاهدى كه به كرمانشاه اعزام شده بودند در اول ژانويه 1916 كنگاور را ترك كردند . در 27 فوريه اينان به وسيله يكانهاى اعزامى سپاه باراتوف شكست سختى خوردند و از كرمانشاه عقب نشستند ، در دهم ماه مه قصر شيرين را از دست دادند . در ماه مه 1916 اين دولت « ملى » ، رهبران حزب دموكرات و هواخواهان آنها و قسمتى از ژاندارمها به خاك تركيه مهاجرت كردند .
هنگام عقبنشينى به مرز نمايندگان دموكراتها و اعتداليون انحلال احزاب خود را اعلام داشتند .
به سال 1916 ارتش روس از قصر شيرين به تعرض ادامه داد و عمليات جنگى را در خاك تركيه به سمت موصل و خانقين آغاز كرد . اما پس از تسليم انگليسها در آوريل 1916 به تركها در ناحيه كوت العماره ، فرماندهى ارتش ترك ، نيروهاى فارغ شده از عمليات محاصره را به جبههء ايران گسيل داشت ، در تابستان 1916 ، ارتش ترك قصر شيرين ، كرمانشاه و همدان را اشغال كرد . تعرض تركها به وسيله ارتش روس در گردنهء شمال غربى همدان متوقف شد .
تركها بيش از 6 ماه اين مناطق را زير اشغال داشتند .
در نيمه سال 1916 اعضاى « دولت ملى » و نمايندگان مجلس كه طرفدار اتحاد با آلمان - ترك بودند دوباره در كرمانشاه ظاهر شدند .
در تهران دولت تازهايكه وزيران آن هواخواه انگليس و روس بودند . روى كار آمد اما عملا قدرت واقعى به دست سفيران و فرماندهان يكانهاى نظامى اين دولتها بود .
قدرت شاه اسما پابرجا بود . در آغاز سال 1917 سرزمينهاى شمالى ايران تا اصفهان
تاريخ ايران از زمان باستان تا امروز ( فارسي ) — صفحة 415
مساهمون: ا . آ . گرانتوسكى
ص٤١٥