بلكه برقرارى قانون اساسى و مشروطيت ، تشكيل مجلس بهپيش مىرفت . اين جنبش به تبريز ، اصفهان ، شيراز و شهرهاى ديگر سرايت كرد . در اين جريانها ارتش آشكارا با مردم همدردى مىكرد . اعتصاب عمومى ، تظاهرات ، جنبش مردمى در استانهاى ايران ، بيرون رفتن روحانيان از تهران به قم همه اينها شاه را به گذشت وادار كردند .
در 29 ژوئيه 1906 عين الدوله از مقام صدارت بر كنار و به جاى او نصر اللّه خان مشير الدوله كه روحيهاى ليبرال مآبانه داشت منصوب گرديد . در 5 اوت فرمان مشروطيت از سوى شاه صادر شد . اما پس از آنكه اعتصابها و تظاهرات پايان يافتند ، مرتجعان كوشش كردند تا از اجراى مفاد فرمان و تشكيل مجلس جلوگيرى كنند و شاه را متقاعد كردند كه از انجام انتخابات چشم بپوشد .
دسائس مرتجعان موج تازهاى از خشم و آشفتگى مردم را برانگيخت ، اين آشفتگى بهويژه در تبريز شديدتر از هر جاى ديگر بود ، در اين هنگام گروه سوسيال دموكرات زير رهبرى على موسيو در تبريز فعاليت مىكرد . در سپتامبر 1906 در تبريز اعتصاب عمومى اعلام گرديد ، بازارها بسته شدند . از ميان نمايندگان بازرگانان ، روحانيان و مالكان براى نخستينبار در ايران انجمن ( كميته انقلابى ) تشكيل شد ، وظيفهء اين انجمن نظارت عملى نسبت به عمليات عاملان شاه بود . يك سازمان دموكراتيك انقلابى به نام « مجاهدين » زير رهبرى سوسيال دموكراتهاى ايران تشكيل شد ، پندارهاى اين سازمان با سوسيال دموكراسى منطبق بود و رهبرى قشرهاى دموكراتيك مردم تبريز را به دست گرفت .
در 9 سپتامبر شاه زير فشار انقلابى مردم ناگزير اعلام انتخابات مجلس را داد .
اين انتخابات بر مبناى دو مرحلهاى و طبق سيستم كوريا « 1 » انجام گرفت ، نمايندگان مجلس از ميان 6 طبقه يا صنف ( شاهزادگان قاجار ، روحانيان ، اريستوكراتهاى فئودال ، بازرگانان ، مالكان و كشاورزان ، صنعتگران ) برگزيده شدند . محدوديتهاى سنى و داشتن دارائى براى نمايندگان منظور گرديد . تمام زنان ، دهقانان ، كارگران ، بينوايان شهرى ، اكثريت صنعتكاران و بازرگانان خردهپا از حق انتخاب شدن محروم بودند .
هامش
( 1 ) . كورياCuria- تقسيمبندى شهروندان رومى بر مبناى نژاد خانوادگى در زمان رمولوس ( 753 - 715 - ق . م . ) بود . هر قسمت را كوريا مىناميدند . گويا تمام شهروندان رومى به 30 كوريا تقسيم مىشدند . نمايندگان اين كورياها در مجلس مشورتى روم ( قديمىترين شوراى سياسى جهان ) شركت مىكردند و هركدام داراى يك راى بودند . بعدها مجلس سناى روم و سپس شوراى شهر روم كوريا ناميده شد . م .