تخطي إلى المحتوى الرئيسي

تاريخ ايران از زمان باستان تا امروز ( فارسي ) — صفحة 333

مساهمون:

ص٣٣٣
پس از آنكه انگليسها ايران را به جنگ تهديد كردند ، شاه در سپتامبر 1836 از محاصره هرات چشم پوشيد . اما ارتش ايران به استوار كردن دژهاى خوريان و شهر فرح و سبزوار كه جزو قلمرو خان‌نشين هرات بود ، همت گماشت . دولت ايران از پذيرفتن تقاضاى انگليسها مبنى بر اعطاى حق برون‌مرزى به اتباع بريتانيا سر باززد . بنابراين ماك‌نيل در نوامبر 1838 قطع روابط سياسى بريتانيا را با ايران اعلام داشت و كشور را ترك كرد .

امضاى پيمان‌هاى نابرابر ايران با انگلستان و كشورهاى سرمايه‌دار ديگر

ناكامى محاصرهء هرات در سالهاى 1837 - 1838 ضربهء سختى به حيثيت شاه ايران چه در داخل كشور و چه در صحنهء بين‌المللى ، وارد آورد . انگلستان كوشش مىكرد تا فشار بيشترى به شاه وارد آورد . شاه كه مىكوشيد خود را از اين بن‌بست برهاند نماينده‌اى به نام حسين خان را براى مذاكره به لندن فرستاد . ضمن اين مذاكره انگليسها به منظور تجديد روابط سياسى 9 شرط را به ايران پيشنهاد كرد : مهمترين آنها به شرح زير بودند : 1 . فرا خواندن ارتش ايران از دژهاى خوريان و نقاط ديگر قلمرو افغانستان . 2 . انعقاد پيمان بازرگانى ميان ايران و انگليس كه ضمن آن اتباع انگليسى از حقوق كاپيتولاسيون برخوردار باشند . ايران ناگزير شد اين شرايط را بپذيرد و ارتشش را از دژهاى خوريان و نقاط ديگر افغانستان بيرون برد ( در ماه مارس 1841 ) . ديرى نپائيد روابط سياسى ميان انگلستان و ايران تجديد گرديد و ماك‌نيل دوباره به تهران بازگشت . در همان هنگام پيمان بازرگانى ميان انگلستان و ايران ، با شرايط پيشنهادى دولت بريتانيا ، مبنى بر اينكه رعاياى آندولت از حقوق برون‌مرزى برخوردار و از پرداخت عوارض گمركى داخلى معاف باشند ، منعقد گرديد . اين گونه به كالاهاى انگليسى وارده به ايران فقط 5 % بهاى كالا ، گمرك تعلق مىگرفت و بازرگانان آن كشور از پرداخت ماليات‌ها و عوارض ديگر در داخل ايران معاف گرديدند . بعدها كشورهاى سرمايه‌دار اروپائى ديگر از اين حقوق و امتيازات كشور ايران بهره بردند : به سال 1855 فرانسه و به سال 1857 بلژيك ، دانمارك ، هلند ، سوئد و نروژ پيمان‌هاى بازرگانى مشابهى را با ايران منعقد كردند . به سال 1856 دولت ايالات متحده امريكا پيمان نابرابرى را كه رسما « پيمان دوستى و بازرگانى » ناميده مىشد با ايران بست و به موجب اين پيمان اتباع امريكا هم از حقوق برون‌مرزى برخوردار