هنگام جنگ ايران و روس پيوسته خانهاى خراسان به سركشى و شورش مىپرداختند .
و مىخواستند از زير فرمان شاه خارج شوند . پس از انعقاد پيمان تركمنچاى شاه نيروئى را زير فرمان عباس ميرزا براى سركوبى چند تن از خانهاى شورشى به يزد و خراسان فرستاد .
سپس فتحعلى شاه و عباس ميرزا برآن شدند هرات را كاملا مطيع كنند ، در آن هنگام فرمانرواى هرات كامران ميرزا بود كه عملا شاه را فرمان نمىبرد و بيشتر اوقات از خانهاى شورشى خراسان پشتيبانى مىكرد .
به سال 1833 ارتش ايران زير فرماندهى محمد ميرزا هرات را محاصره كرد . اما در اكتبر 1833 عباس ميرزا كه وليعهد شاه بود ، در مشهد درگذشت . محمد ميرزا كه از درگذشت پدرش آگاه شد ، مدعى تاج و تخت سلطنت بعد از مرگ پدربزرگ پيرش فتحعلى شاه كه بيمار بود ، گرديد ، بنابراين از محاصرهء هرات چشم پوشيد ، با كامران ميرزا از در مسالمت وارد شد و موافقت كرد كه نامبرده رسما خود را تابع شاه بشناساند و هرسال مبلغ معينى به خزانه شاه تحويل دهد ، محمد ميرزا پس از اين قرار به سوى تهران رهسپار گرديد ، به عنوان وليعهد ايران و والى آذربايجان به تبريز رفت .
در اكتبر 1834 فتحعلى شاه درگذشت ، پس از مرگش در ايران چند تن مدعى سلطنت ايران شدند ، سه تن از فرزندان فتحعلى شاه با محمد ميرزا به مخالفت برخاستند . ضمن ستيزهائى كه براى تصرف تاج و تخت ايران درگرفت سرانجام با پشتيبانى انگليسها ، پيروزى نصيب محمد ميرزا نوهء فتحعلى شاه گرديد ؛ انگليسها تا آنجا كه مىتوانستند محمد شاه را در اشغال تاج و تخت يارى كردند و منظورشان آن بود شاه ايران را در اختيار گيرند . و اين گونه از نفوذ روزافزون روسها در دربار شاه جلوگيرى كنند . سفير بريتانيا به نام كمپبل در اختيار محمد ميرزا پول گذاشت تا از تبريز به سوى تهران لشكركشى كند . فرماندهى ارتش محمد ميرزا را يك افسر انگليسى به نام ليندسى به عهده داشت .
انگليسها پس از اين تلاشها شاه تازه را در اختيار گرفتند ، و به خود وابسته كردند ، اين مسئله بهويژه از نظر آنان اهميت روزافزونى يافت . چون هماكنون سرزمين ايران نهتنها از نظر استراتژيك بلكه از لحاظ اقتصادى به عنوان بازار فروش كالاهاى صنعتىشان ، سخت مورد توجه قرار گرفت . ضمن ارتباط با اين چگونگى انگليسها مىخواستند پيمانى بازرگانى با شرايطى همتاى شرايط پيمان تركمنچاى با ايران منعقد كنند . اما به اين كار كاملا توفيق نيافتند . اينان فقط توانستند در ماه مه 1836 فرمان ويژهاى را از شاه بگيرند كه اتباع بريتانيا از برخى تخفيفهاى ويژهء بازرگانان روس پس از پيمان تركمنچاى ، برخوردار شوند . ضمن اين فرمان بازرگانان انگليسى حق وارد كردن آزادانه كالا را به ايران با پرداخت عوارض گمركىاى نظير آنچه كه همتاهاى روسىشان مىپرداختند ، به دست آوردند .
تاريخ ايران از زمان باستان تا امروز ( فارسي ) — صفحة 331
مساهمون: ا . آ . گرانتوسكى
ص٣٣١