را قتلعام كردهاند ، و به منظور دفاع از آزادى گرجيان و ارامنه مسيحى اقدام خواهد كرد .
ارتش روس در سپتامبر 1722 دربند و در تابستان 1723 باكو را اشغال كرد . با دريافت تقاضاى كمك گيلانيان به منظور نبرد با افغانها ، پطر اول يكانهاى روسى را از راه دريا به انزلى و رشت اعزام داشت .
تركها كه از ورود ارتش روس به مرزهاى ماوراء قفقاز ، در پى نابسامانى اوضاع دولت صفوى ايران بسيار نگران شدند ، در بهار 1723 عليه ايران به تعرض پرداختند ؛ ارتش ترك به ارمنستان خاورى و گرجستان خاورى هجوم برد و تفليس را اشغال كرد .
تهديد از سوى تركها شاه طهماسب دوم را ناچار كرد تا سفيرى را به سنپطرزبورك بفرستد ، ديپلمات آزمودهاى به نام اسماعيل بيك مأمور مذاكره با پطر شد ، او در سپتامبر 1723 پيمانى را با پطر اول در پطرزبورك منعقد كرد ، به موجب اين پيمان پطر اول متعهد شد طهماسب دوم را در پيكارش عليه افغانها كمك كند ، و به ازاى آن دولت روسيه خطوط دربند و شيروان همچنين دربند و باكو ، حتى استانهاى گيلان ، مازندران و گرگان ( استراباد ) را در اختيار مىگرفت . بر پايه اين پيمان دولت روسيه يكانهائى از ارتشش را به گيلان فرستاد ، اما مازندران و گرگان عملا به وسيله ارتش روس اشغال نشدند .
پيمان سال 1723 ايران و روس و هجوم تركان به كشورهاى ماوراء قفقاز روابط ميان دولتهاى روسيه و تركيه را سخت تيره كرد و چيزى نمانده بود كه بين آنها جنگ درگيرد ، اما پطر اول پس از جنگهاى 20 ساله با سوئديها ، صلاح ندانست كشورش را به جنگ تازهاى با تركها كه از سوى انگليسها و فرانسويان پشتيبانى مىشدند ، درگير كند ، دو دولت اخير از قدرت روسيه بيم داشتند . بنا به ميانجيگرى فرانسويان در 24 ژوئن 1724 پيمانى ميان دولتهاى ترك و روس در استانبول بسته شد ، به موجب اين پيمان دولت روسيه ملزم شد كه استانهاى كناره درياى خزر را كه طبق پيمان سال 1723 ايران و ترك اشغال كرده بود ، تخليه كند . اما تركان سرزمينهاى ماوراء قفقاز خاورى ، آذربايجان ( غير از اردبيل ) و قسمتى از استانهاى غربى ايران از قبيل كرمانشاه و همدان را زير اشغال نگاهداشتند .
عملا تركان جنگ با ايران را ادامه دادند ، در سالهاى 1724 - 1725 ، تبريز و سرتاسر خاك آذربايجان ، اردبيل ، غرب ايران با كرمانشاه ، لرستان ، همدان و حتى قزوين را تصرف كردند . تودههاى مردم ايرانى و آذربايجانى فعالانه به دفاع در برابر استلاگران پرداختند ، بهويژه نبرد دفاعى قهرمانانه شهرنشينان تبريز جالب توجه است . شاه طهماسب دوم بدون اينكه فعاليتى انجام دهد در مازندران زير حمايت فتحعلى خان قاجار كه بيگلربگى استراباد و رئيس عشيرهء قاجار بهشمار مىآمد ، بهسر مىبرد .
تاريخ ايران از زمان باستان تا امروز ( فارسي ) — صفحة 286
مساهمون: ا . آ . گرانتوسكى
ص٢٨٦