ميهنپرستى خشمگينانهاى بودند نقش اصلى را به عهده داشتند . بنا به گفته شيخ حزين بيشتر روستاها از وجود افغانان پاك شد و تا 7 سال اينها به اطاعت افغانان درنيامدند .
افغانان بسيارى از شهرهاى سر راهشان ازجمله يزد را با وجود حملههاى پيوسته و طولانى نتوانستند تصرف كنند . مردم جنوب ايران هم در برابر هجوم افغانان به سختى پايدارى كردند . شيراز پس از پايدارى دليرانه و طولانى مردم ، سقوط كرد .
در اصفهان هم وضع استيلاگران ناپايدار بود . به منظور پيشگيرى از خيزش مردم در اصفهان مير محمود كه به بدگمانى دچار شده بود در ژانويه 1723 - تمام خويشاوندان شاه سلطان حسين و اشراف ايرانى را به ميهمانى دعوت كرد و بگونهء ناجوانمردانهاى 300 تن از آنها را كشت . پس از آن به اعدام و كشتار ساكنان شهر پرداخت و دستور ويرانى خانههايشانرا داد ضمنا از شهرك ارمنىنشين جلفاى نو هم مبلغ زيادى جريمه گرفت .
پايدارى مردم ايران در برابر استيلاگران افغان در سالهاى 1723 - 1722 از يك مركز رهبرى نمىشد و بگونهاى پراكنده انجام مىگرفت . راست است كه در استانهاى شمالى ايران مردم از استيلاگران فرمانبردارى نمىكردند و خود را تابع پسر شاه مخلوع يعنى طهماسب دوم ( 1722 - 1732 ) مىشناساندند . اما طهماسب نامبرده تا مدتى نتوانست نيروى جنگى كافى براى نبرد با افغانان گرد آورد ، و براى مسلح كردن تودههاى مردم هم كارى انجام نداد .
مداخلهء روسها و تركان
پطر اول به سال 1721 جنگ با سوئديها را با كاميابى پايان داد و توانست سياست فعالانهايرا در رابطه با كشورهاى ماوراء قفقاز كه از پيش مورد توجهش بودند ، اجرا كند .
منظور دولت پطر اول آن بود كه كنارههاى غربى و جنوبى درياى خزر را تصرف و مناطق ابريشمخيز اين ناحيه را در اختيار خود درآورد . پطر اول ناگزير بايستى به خواستههاى قيامكنندگان آنزمان يعنى ارمنيان و گرجيان كه خواستار كمك از دولت روس بودند ترتيب اثر مىداد . اما اشغال متصرفات تركيه در شرق ماوراء قفقاز و كنارههاى غربى درياى خزر را با وجود اهميت فراوانى كه داشتند صلاح ندانست ، چون اگر چنين مىكرد در اثر ايجاد منطقه جنگى در مرزهاى جنوبى كشورش به بازرگانى ايران و روسيه در راههاى ولگا - درياى خزر زيان وارد مىآمد . در ژوئن 1722 پطر اول بيانيهاى صادر كرد و ضمن آن اعلام داشت كه روسيه هيچگونه اقدامى عليه دولت شاه سلطان حسين نخواهد كرد اما براى مهار زدن به سركشىهاى سرخاى خان و حاجى داود كه در شماخى بازرگانان روسى