بزرگ مغول اسمى بود ، و پس از آنكه به سال 1295 ايلخانيان دين اسلام را پذيرفتند ، رسما از پيروى قدرت خان بزرگ مغول كه بتپرست بود ، روى برتافتند .
خان عشيره طلائى جوچى ( مغول ) كوشش كرد كشورهاى ماوراء قفقاز را تصرف كند و با هلاكوئيان به نبردهائى پرداخت . شيروان و گرجستان از اين جنگها به سختى آسيب ديدند . هلاكو خان ( 1256 - 1265 ) و جانشينانش تلاش بسيارى به كار بردند تا سوريه و فلسطين را اشغال كنند ، در آن هنگام اين كشورها زير تسلط مملوكان يا سلاطين مصر بهسر مىبردند . اما سلاطين مصر از مدافعان دوآتشهء اسلام بهشمار مىآمدند و جنگ با آنها از نظر مسلمانان ايران مطلوب نبود ، اين گونه ايلخانيان نخستين كه بتپرست بودند ، كوشش كردند از اتحاد با مسيحيان بهره ببرند - مناطق مسيحىنشين ، نواحى ساحلى سوريه ، فئودالهاى مسيحى گرجى و ارمنى بودند . در رابطه با اينها ايلخانيان نخستين ، برآن شدند مسيحيان را به اطاعت خود درآورند . هلاكو خان به سوريه قشون فرستاد و فرماندهى اين قشون را ، به كيت بوگو كه مغول مسيحى بود واگذار كرد . اين ارتش به دست مملوكان شكست خورد . اما ايلخان تا پيش از 1323 ، از كوشش براى تصرف سوريه دست برنداشت براى اين منظور سفيرى به اروپاى باخترى فرستاد و كوشش كرد تا با پاپ روم ، ژن و پادشاهان فرانسه و انگلستان پيمان اتحاد بهبندد . اما لشكركشى ارتش ايلخان به سوريه با ناكامى كامل پايان يافت ، و اميدوارى به كمك مسيحيان اروپا از ميان رفت ، زيرا دولتهاى اروپاى غربى در آن هنگام توجه خود را به جنگهاى صليبى معطوف داشتند ، چون مسيحيان سوريه در فاصله 1289 و 1291 به وسيله سلطان مصر از زادگاه خود رانده شده بودند . نفوذ پاپها روى كشورهاى اروپاى غربى در آن هنگام ضعيف بود بنابراين نمىتوانستند به ايلخان كمك مؤثر كنند ، پاپ فقط كوشش داشت ايلخانان را به مسيحيت بهكشاند . البته در اين كار توفيقى به دست نياورد . ايلخانان توانستند با ژن روابط بازرگانى برقرار كنند . در تبريز و شهرهاى ديگر باختر ايران در پايان سدهء 13 كلنىهائى از بازرگانان ژن اقامت داشتند و حتى ميسيونرهاى مذهبى كاتوليك در اين شهرها فعاليت مىكردند .
سلطان مصر براى پيكار با هلاكو خان پيمانى با جوچى خان عشيره طلائى ( مغول ) منعقد كرد . هلاكوئيان ناگزير شدند گاهگاهى عليه اولوس جغتاى ( مغول ) وارد جنگ شوند .
به سال 1273 ارتش ايلخان ناگزير گرديد در جواب هجوم آباگا خان به خراسان ( 1265 - 1285 ) بخارا تصرف و آنجا را ويران كند . به سال 1295 دووا خان جغتاى خراسان را ويران كرد و 200 هزار تن از مردم آنجا را به بردگى برد .
تاريخ ايران از زمان باستان تا امروز ( فارسي ) — صفحة 219
مساهمون: ا . آ . گرانتوسكى
ص٢١٩