سوريه ، مصر ، شمال افريقا و سرانجام كليه ايران زمان ساسانى را تصرف كردند . تصرف ايران به وسيله اعراب كه در فاصله سالهاى 633 و 651 انجام گرفت پىآمدهاى مهمى در زمينهء ايدئولوژى و فرهنگ مردم ايران دربرداشت . پس از استيلاى خلفاى عرب بر ايران ، پيشرفت جامعهء فئودالى اوليه مانند پيش به پيشرفت خود ادامه داد .
تصرف ايران به وسيله عربها به آسانى انجام گرفت و انگيزهء آن ناتوانى بىاندازه كشور پس از جنگهاى طولانى با بيزانتين ( 604 - 628 ) ، افزايش بىحد تضاد طبقاتى جامعههاى ايرانى ، تلاش جدائىخواهى مالكان فئودال - شاهان محلى به پشتيبانى دهگانان كه انگيزهء ناتوانى حكومت مركزى مىگرديدند - بود .
در ميان عربها ، در آغاز سده هفتم ميلادى روند ازهمپاشيدگى نظام پدرسالارى و آغاز شكلگيرى طبقاتى ، پيش مىرفت . در عربستان نظام بردهدارى رواج داشت ، اما اين نظام از لحاظ اقتصادى براى امر توليد كه در دست قشر حاكم بود ، به كار نمىرفت ، و بنابراين هنگام تصرف سرزمينهاى وسيع ، اعراب خودبهخود به سوى جوامعى كه در روند پيشرفت فئودالى قرار داشتند گرايش يافتند ، اين روند به سختى در كشورهاى آسياى غربى رايج بود . اشراف بلندپايهء حكومت خلفا پس از تصرف سرزمينهاى پهناور اين مناطق ، بيشتر راههاى زمينى - دريائى تجارتى ، كه كنارههاى آسيائى درياى مديترانه را به نقاط ديگر جهان وصل مىكرد ، در اختيار گرفتند . اشراف عرب حساب مىكردند در پى تصرف زمينهاى تازهء و به چنگ آوردن غنائم جنگى ، عربها ثروتمند خواهند شد ، و اين گونه تضادهاى اجتماعىشان از ميان خواهد رفت . از اسلام به عنوان ابزار ايدئولوژيك براى توجيه تجاوز به اين سرزمينها بهرهبردارى مىشد : اين تجاوز را به حساب گسترش دين اسلام در سرزمينهاى ديگر مىگذاشتند .
انگيزهء كاميابىهاى جنگى عربها بيشتر سبكى اسلحه و قابليت مانور سوارانشان بود . گذشته از اينها در ميان عربها تضاد طبقاتى قابل توجهى وجود نداشت . عمليات جنگى عربها عليه ايران تا اندازهاى با جنگ عليه دولت بيزانتين همزمان بود . به سال 633 ، لشكريان عرب به سركردگى موسى بن هريس به قلمرو ساسانيان در بين النهرين حمله كردند و شهر حيره را گرفتند . در همان سال سردار عرب به نام خالدين وليد ، در اوليس ايرانيان را شكست داد . به سال 634 لشكريان خالد به سوريه منتقل شدند و سردار ايرانى رستم كه به نام شاه خردسال ، يزدگرد سوم ( 632 - 651 ) بر ايران فرمان مىراند در نزديكى كوس النطيف موسى را شكست داد . اما عربها توانستند خود را از محاصره نجات دهند ، بنابراين به فرات عقب نشستند . به سال 635 نيروى عرب كه تقويت شده بودند ، ايرانيان را در جنگى نزديك بوويب شكست دادند .
تاريخ ايران از زمان باستان تا امروز ( فارسي ) — صفحة 179
مساهمون: ا . آ . گرانتوسكى
ص١٧٩