نيشابور ، مرو و غيره قرار داشتند كه مراكز صنعت و بازرگانى بهشمار مىآمدند . صنعت بافندگى از صنايع ديگر پيشرفتهتر بود - پارچههاى كتانى ، ابريشمى و پشمى و قالى از هرچيز ديگر بيشتر توليد مىشد ، حتى توليد اسلحه ، كالاهاى فلزى ، برنزى و نقرهاى رواج كامل داشت . از آنجا كه راههاى كاروانروى كه بنادر مديترانه شرقى را به آسياى ميانه ، چين و هندوستان متصل مىكردند ، از ايران مىگذشتند ، بازرگانى ترانزيتى در ايران اهميت ويژهاى كسب كرد . كالاهائيكه به عنوان ترانزيت از راه ايران حمل مىشدند عبارت بودند از ابريشم خام و پارچههاى ابريشمى از چين ؛ ادويه ، عاج ، چوب صندل و سنگهاى قيمتى از هندوستان ؛ عطر و اسانسها از يمن ؛ پارچههاى مصرى ، شيشه و جواهرات از سوريه و غيره . بازرگانان شهرهاى ايران از طريق بندرهاى خليج فارس ، با جنوب عربستان ، اتيوپى ، هندوستان و سيلان روابط تجارتى برقرار مىكردند . كالاهاى صادراتى ايران عبارت بودند از انواع پارچههاى ابريشمى ، پشمى ، كتانى و پنبهاى ، قالى ، جواهرات ، فرآوردههاى فلزى ، پشم كه از دامداران مناطق كوهستانى به دست مىآمد و حتى غله ، روغن زيتون ، نيشكر از خوزستان ، خرما ، انگور و ميوههاى خشك .
تاريخ اجتماعى - اقتصادى ايران در اين دوره كاملا بررسى نشده است ؛ چون منابع اطلاعاتى بسيار محدود بوده است . اما بيگمان در اين زمان تضاد طبقاتى ميان دهقانان و مالكان رو به فزونى بوده است ، ساسانيان نتوانستند ريشهء مزدكيان را بركنند ؛ اينان به فعاليت پنهانى خود در مناطق روستائى بهويژه در شمال ايران ادامه مىدادند ، و سرانجام قيامهاى تازهاى را برانگيختند . پيكار شهرنشينان ، بهويژه صنعتكاران عليه مالياتهاى گزاف و برابرى حقوق صنف مالياتدهندگان با صنوف ممتاز ، بگونهاى حاد درآمد .
در اواسط سالهاى 50 سده ششم شهرنشينان خوزستان قيام كردند . قيام را پسر خسرو اول به نام شاهزاده انوشازاد كه حامى مسيحيان بود ، رهبرى مىكرد . در زمان خسرو پرويز قيام دامنهدارى در نصيبين رويداد ، و حتى چند قيام و شورش اشراف محلى را منابع تاريخى يادآورى كردهاند . در اين زمان بالاترين مقام واستريوشان سالار را يكى از بازرگانان توانگر مسيحى به نام ايازدين در اختيار داشت .
ايران در اواخر سلطنت ساسانيان
به سال 602 ميلادى در بيزانتين كودتائى رويداد ؛ پدرزن خسرو پرويز ، امپراطور ماوريكى سرنگون شد و به وسيلهء جانشيناش به نام فوكوا اعدام گرديد . خسرو پرويز به بهانه كينخواهى از خون پدرزنش ، ماوريكى ، به سال 604 لشكركشى عليه بيزانتين را