بود پس از سه روز نبرد خونين در الگى با همه لشكريانش نابود شد . جناح شمالى جبهه دفاعى روميان در شرق درهم شكست . ارتش پارت به سوريه هجوم برد ، در اينجا هم نيرو - هاى ناقص رومى نتوانستند پايدارى جدىاى از خود نشان دهند . در سوريه بيم يك قيام همگانى عليه فرمانرواى رومى مىرفت . وضع بسيار بحرانى بود . روميان ناچار شدند كليه نيروهاى خود را براى از بين بردن اين خطر بسيج كنند . به سال 163 م . نبرد سختى ميان دو طرف درگرفت ، پارتها در ارمنستان شكست خوردند ، بهدنبال آن روميان به بين النهرين نفوذ كردند . شرايط صلح براى پارتها سنگين بود : تمام مناطق غربى بين النهرين كه در تصرف پارتها بود تا رودخانه خابور به روميان واگذار شد .
روابط صلح ميان پارتها و روميها تقريبا سه دهه ادامه داشت . پس از اين مدت در پى پيكارهائى كه چند ماه طول كشيد ، ولوگز سوم از تخت سرنگون شد و ولوگز چهارم ( 192 م . ) جاى او را گرفت . در پى جنگ داخلى كه به سال 193 در روم آغاز گرديد ، شاه تازهء پارت برآن شد كه از اين موقعيت بهره ببرد و سرزمينهاى ازدسترفته را باز گرداند . پارتها يكى از مدعيان امپراطورى روم به نام پسژينيانيگرا را نزد خود نگاهداشتند .
اين چگونگى باعث برانگيختن مدعى ديگر شد كه جنگ را عليه پارتها آغاز كرد . در بهار سال 195 م . ارتش روم به مرزهاى پارت تجاوز كرد ، نبرد در بين النهرين چند سال طول كشيد . اين جنگ قيام ضد پارتى را در سراسر كشور به سود روميان نيرو بخشيد ، اين قيامها در ماد ، پارس رويداد و با دشوارى بهوسيلهء ولوگز سركوب شدند . لشكركشى روميان ضربت كوبنده به پارتها وارد آورد ، در اين هنگام ثروتمندترين مناطق كشور ويران گرديدند ، تقريبا يكصد هزار تن از ساكنان اين سرزمين به سوريه كوچانده شدند و بهعنوان برده به فروش رسيدند . وضع سياسى در پارت پس از انعقاد پيمان صلح تا سالهاى 207 / 208 ، هنگاميكه ولوگز چهارم ، پسرش ولوگز پنجم را جانشين خود كرد ، تقريبا كاملا روشن نيست . به سال 213 - م . برادر ولوگز پنجم به نام اردوان عليه برادرش قيام كرد و ماد را به تصرف درآورد ، اين رويداد دوباره شرايط مساعدى را براى مداخله روميان در كارهاى پارتها پديد آورد ، از سوئى آغاز مخالفت با روميان در ارمنستان و اسروئن ، اين مداخله را ايجاب مىكرد . در تابستان 216 - م . ارتش روم زير فرماندهى كاراكالا به بين النهرين تاخت ، در اين هنگام بين النهرين در تصرف اردوان بود ( ولوگز سلوكيه را در تصرف داشت ) . قسمت مهم بين النهرين و منطقه ماد بهوسيله روميان ويران شد .
در تابستان 217 - م . اردوان پنجم نيروى مهمى گرد آورد و پيكارى جدى را عليه روميان آغاز كرد . در اين هنگام كاراكالا بهدست توطئهگران كشته شد و ماكرين امپراطور روم گرديد . جنگى سخت در نزديكى شهر نصيبين روى داد . پس از يك جنگ سهروزه ،
تاريخ ايران از زمان باستان تا امروز ( فارسي ) — صفحة 154
مساهمون: ا . آ . گرانتوسكى
ص١٥٤