پارتها در جنگهاى ميان روميان با پادشاه پونتى و ارمنستان با وجود اينكه اينان تقاضاى كمك كرده بودند ، مداخلهاى نهكردند . دولت پارت در آنزمان از خطريكه تجاوز روميها به سوى شرق پديد مىآورد ناآگاه بود ، اما سياست كشورگشائىاى كه اخيرا جمهوريهاى رومى سخت از آن پيروى مىكردند باعث تصادم ميان روم و پارت گرديد و تضاد ميان آنها سيستم « سياست دوجانبه » را كه طى چند سده ، سرنوشت مديترانه شرقى به آن وابسته بود ، پديد آورد . جنگهاى ميان ايران و روم براى به دست آوردن چيرگى در مديترانه شرقى تنها به تصادمات جنگى محدود نشد ، نقش اصلى را در اين پيكارها مداخله در امور داخلى كشورى در كشور ديگر و بالعكس كه با بهرهورى از تضادهاى داخلى كشورهاى مخالف انجام مىگرفت ، ايفا كرد .
اگرچه بهطوركلى روميان در اين زمينه ، يعنى مداخله در امور داخلى قلمرو پارت ، فعاليت فراوانى انجام مىدادند ، اما پارتها هم بارها كوشيدند كه از دشواريهاى سياست داخلى جمهوريهاى رومى بهره ببرند . بهويژه در سدهء يكم ق . م . اين كار براى پارتها آسان بود ، چون اولا در اين هنگام تقريبا جنگهاى داخلى پيوستهاى در روم جريان داشت ( نشانه پايان جمهورى ) و ثانيا قدرت روميان در شرق چندان پايدار نبود ، مخالفان گوناگون دولت وقت روم ، اميد امكان سرنگون كردن قدرت حاكم را از دست نداده بودند . اينان حساب مىكردند كه پارتها تنها نيروئى هستند كه قادر خواهند بود « نظام روميان » را در شرق از بين ببرند . مداخله روميان در امور داخلى پارتها به آسانى جنگ داخلى را در درون دولت پارت برمىانگيخت و باعث تشديد تضادهاى قشرهاى حاكم مىگرديد .
در پارت ضمن نيمهء دوم سدهء دوم و آغاز سدهء اول ق . م . دو نيروى مهم سياسى پديد آمد ، كه پيكارهاى ميان اين دو نيرو روند تاريخ پارت و روابط روم - پارت را مشخص كرد . يكى از اين نيروها شامل ساكنان متشخص يونانى و محلى شهرهاى بابل ، بين النهرين و حتى اشراف پارتى بودند كه در اين مناطق مىزيستند . مهمترين نيرو در اين ائتلاف ساكنان شهرهاى يونانى بودند . پيشروى روميان در اين مناطق اميد تازهايرا در گروههاى يونانى پديد مىآورد . سياست روميها چنان بود كه نهتنها اين قشرها را به سوى شعار دفاع از هلنيسم در برابر « بربريت » مىكشاند ، بلكه به آنها اميد مىبخشيد كه پس از پيروزى لژيونهاى رومى صلح كامل در منطقه برقرار خواهد شد . اين گونه « رژيم رومى » را بردهداران شهرهاى يونانى آسياى صغير و اشراف سرزمينهاى ديگر با گرمى پذيرا بودند .
علاوه بر اين در بين النهرين - كشوريكه داراى نظام سنتى بسيار كهن بردهدارى بود ( قشر يونانى و اشراف شرقى بر اوضاع مسلط بودند اينها در شهرهائى نظير « پليس » هاى يونانى
تاريخ ايران از زمان باستان تا امروز ( فارسي ) — صفحة 139
مساهمون: ا . آ . گرانتوسكى
ص١٣٩