عليه اشغالگران قيام كردند . اين قيام به خوبى سازمان داده شد ، تمام شهرها همزمان بپاخاستند . آنتيوخ كوشيد به يكانهائيكه در محاصره بودند ، كمك كند ، با نيروئى كه پيرامون خودش بودند به حمله پرداخت ، اما به نيروى عظيم پارت برخورد . در گرماگرم جنگ خونينى آنتيوخ هفتم شكست خورد و در حين نبرد كشته شد . از اينپس دودمان سلوكيدها ديگر به عنوان يك قدرت جهانى بهشمار نمىآمد . دولتهاى سلوكيدى كه هريك قلمرو كوچكى را در شمال سوريه در اختيار داشتند ، پيوسته با يكديگر در حال ستيز بودند .
شكست آنتيوخ هفتم راه پارتها را به سوى سوريه گشود و فرهاد دوم خود را آمادهء تاختن به آن سرزمين كرد . اما در اين هنگام وضع مرزهاى شرقى دولت پارت به تيرگى گرائيد . هجوم گستردهء قبايل آسياى مركزى و ميانه باعث نابودى شهرهاى يونانى - باخترى گرديد ( در فاصله سالهاى 141 تا 130 ق . م . ) ، و بيگمان پارتها نمىتوانستند از اين برخورد در امان بمانند . مناطق شرقى قلمرو پارتها به وسيله كوچنشينان ويران گرديدند .
فرهاد دوم ضمن نبرد با اين قبايل كشته شد ، بعد از او اردوان اول پادشاه پارت گرديد ، كه او هم دچار چنين سرنوشتى گرديد . ( 123 ق . م . )
ضعيف شدن دولت پارت زير ضربههاى كوچنشينان باعث تيره شدن وضع آن دولت در استانهاى غربى گرديد . والى دستنشاندهء فرهاد در بابل به نام گيمر شهرهاى يونانى - نشين را زير فشار بيرحمانهاى قرار داد و درعينحال كوشيد تا خود را مستقل كند . در چنين شرايطى گسترش تدريجى قدرت پادشاه خاراكنا ، به نام گيسپائوسين در شمال آغاز گرديد . خاراكنا ، استانى در كنارهء شمالى خليج فارس بود ، اين استان اهميت اقتصادى فراوانى داشت ، از اين استان راه ارتباط بابل با هندوستان مىگذشت . دولت پارت پس از كاميابيهاى چشمگيرى در شرق و غرب در بيستمين سال سدهء دوم ق . م . در آستانهء نابودى قرار گرفت .
سرچشمههاى اين دشواريها همان مسائل كهنه و ديرين ازجمله وجود كوچنشينان نقاط دوردست ، روابط متقابل ميان پارتها و يونانيان ، اعتراض و آشفتگى حكام محلى در برابر حكومت مركزى ، بودند . اما همه اين مسائل دچار پيچيدگى و دشوارى تازهاى شدند تنها راهحل موفقيتآميز اين مسائل مىتوانست موجوديت پارتها را تضمين كند .
در زمان مهرداد دوم ( 123 - 87 ق . م . ) پس از موقعيت استواريكه به دست آورد توانست در طول مدت طولانى سلطنتش اين مسائل را تا اندازهاى حل كند . اين پادشاه در نخستين سالهاى حكومتش توجه ويژهاى به سوى غرب معطوف داشت . در اين هنگام پارتها نهتنها توانستند از پيشرفت خاركنىها جلوگيرند ، بلكه آنها را زير فرمانروائى خود درآوردند . در همين هنگام جنجال سياسى گيمر هم از ميان رفت . در اين سالها
تاريخ ايران از زمان باستان تا امروز ( فارسي ) — صفحة 137
مساهمون: ا . آ . گرانتوسكى
ص١٣٧