به نظر من بايد اين حديث را چنين تفسير كرد كه علم بر سه قسم است :
[ اقسام علم ]
1 - آية محكمة :
آيت به معنى نشانهاى است كه به مقصودى رهبرى مىكند و محكم بودن آن به معنى درستى و صحت و واقعيت داشتن آن است يعنى دليل درست و مطابق واقع ، و به اصطلاح آزمايش شده ، يك فرمول علمى آزمايش شده آيت محكمه است .
بنا بر اين يك مفهوم عامى دارد كه شامل هر مسأله علمى درست مى گردد ، سراسر قرآن مجيد از اين نظر آيه محكمه است زيرا قرآن آيت و دليل و برهان نبوت خاتم انبياء است و در درجهء اول آيه بودن قرآن به اين نظر است و از اين نظر سراسر قرآن آيت محكمه است چون پيغمبر اسلام همهء آن را و همهء سور آن را و همهء آيههاى آن را معجزهء خود معرفى كرده و در برابر منكران نبوت خويش بدان استدلال و تحدى نموده . آيات متشابهه و منسوخهء قرآن مجيد هم از اين نظر آيت محكمه محسوبند زيرا همانها هم بعنوان اينكه قرآنند معجزهء پيغمبر محسوبند و دليل صدق نبوت آن حضرت به شمار مىروند و به همين نظر است كه همهء قرآن مجيد حكيم و مبين خوانده شده مىفرمايد : «
يس وَ الْقُرْآنِ الْحَكِيمِ
» و مىفرمايد : «
تِلْكَ آياتُ الْكِتابِ الْمُبِينِ
» .
همهء فرمولهاى علمى ثابت و درس و آزمايششدهء عالم بشريت آيهء محكمهاند به دو نظر :
الف - از نظر اينكه نشانهء مفاد خود هستند ، مثلا 4 2 + 2 كه يك فرمول ساده رياضى است آيت محكمه است تا برسد به فرمولهاى الكتريسيته و اتم و . . . و . . . چون همه دليل بر يك مطلب ثابت و واقعيت دار محسوب مىشوند .
ب - از نظر اينكه همهء اين فرمولهاى علمى در فنون مختلفه به نظر خداپرستى دليل بر علم و حكمت خالق و آفرينندهء خود هستند و در شمار همان