عوام فريب كه مايهء جمع مال دنيا است ، سپس علم سودمند در نظر شرع را بيان كرده و منحصر به سه نموده است و گفته : گويا آيهء محكمه اشاره به اصول عقايد است كه دليلش آيات محكم جهان و قرآن است و در قرآن بسيار ياد شده كه در اين موضوع آيه يا آياتى است در آنجا كه دلائل مبدأ و معاد را متعرض است ، فريضهء عادله اشاره است به علوم اخلاق كه خوبشان لشكر عقلند و بدشان لشكر جهلند زيرا آرايش با قسم اول و پيرايش از قسم دوم لازم است و عادله بودن عبارت از حد وسط ميان افراط و تفريط است كه اساس تهذيب اخلاقى است و سنت قائمه اشاره به شرايع احكام و مسائل حلال و حرام است و انحصار علوم دين در اين سه معلوم است و همينها است كه در اين كتاب مندرج است و مطابق است با سه نشئهء وجود انسان : اول عقل ، دوم نفس ، سوم بدن بلكه مطابق عوالم سهگانه هستى است كه عالم عقل و خيال و حس است » انتهى .
اين حديث را محدثان فريقين با همان تعبير از پيغمبر اسلام ( ص ) روايت كردهاند و از نظر سند و اعتبار مىتوان آن را حديثى قطعى و بىترديد به حساب آورد و در حكم احاديث متواتره دانست و از نظر شيوائى و بلاغت و متن محكم و قاطع هم نفس كليات احاديث مأثوره از پيغمبر اسلام است كه خود بدانها باليده و فرموده است :
« اوتيت جوامع الكلم »
به من سخنان پر مغز و پر معنا عطا شده و اين خود موهبت بزرگ الهى بوده كه در درجهء دوم قرآن مجيد كه خدايش در قالب گفتار ريخته است به پيغمبر اسلام عطا شده ، قرآن به عنوان يك معجزه معارضه ناپذير به حكمت الهى در قالب گفتار بشرى ريخته شده و اين سخنان نغز و پر مغز به عنوان يك كرامت پيغمبرى به خاتم انبياء عطا شده است و خاص حضرت او گرديده .
اكنون تأملى بسزا بايد در شرح و تفسيرى كه يك محقق و فاضل مذهبى معروف چون مجلسى عليه الرحمة براى اين حديث نموده و كمكى از
الكافي ( أصول الكافي ) ( فارسي ) — صفحة 512
مساهمون: الشيخ الكليني
ص٥١٢