و خلاصه معنى حديث چنين مىشود كه : علم عبارت از نشانهها و نمايندههاى درست و با واقعيت است كه شامل همهء قرآن و ادلهء اصول دين و براهين صحيح و همهء فرمولهاى علمى و فنى مىگردد و در درجهء دوم علم به قوانين و دستورات عادلانه است كه اساس سعادت فرد و جامعهء بشرى است از نظر دنيا و آخرت در درجهء سوم علم به طرز اجراء عمل به قوانين عدالت است ، اين علومى است كه براى بشر لازم است و نسبت به دنيا و آخرت او سودمند است ولى دانستن اشعار و اوضاع زمان جاهليت و سلسلهء انساب قبائل از اين موضوعات خارج است سودى براى مردم ندارد و ندانستن آنها زيان و ضررى به اجتماع بشرى وارد نمىكند .
من در نظر ندارم در ضمن شرح احاديث كتاب اصول كافى نقل اقوال كنم و وارد بحث و اعتراض گردم چون خوانندگان وقت اين طول كلام را ندارند و من هم در مقام اظهار فضل و بسط اعتراض نيستم و روشم اين است كه آنچه به نظر مىرسد بىتعرض به نقل گفتهء ديگران بنويسم ولى در اينجا براى نمونه نقل كلام مرحوم مجلسى و مرحوم ملا محسن فيض كاشانى اعلى اللَّه مقامهما را نمودم تا روشن شود كه محيط سابق تا چه اندازه افكار را خفه كرده بود و فهم حقائق اخبار و احاديث را مشكل ساخته بود و اگر به شرح مرحوم ملا صدراى شيرازى رجوع شود معلوم مىشود كه بيشتر تفكرات مصرف اصطلاحات و خيالبافىهاى فلسفه مآب و دور از عمل و نياز مردم و مسلمين شده است . دين حق دو دسته مخالف دارد :
1 - مبارزان آشكار كه كافر يا شورشى هستند مانند خوارج كه دفاع از آنها وظيفهء حكومت مركزى و نيروى اسلامى است و ممكن است اين نيروى مركزى و قدرت از نيروى معنوى و علمى حق جدا شود چنانچه در تاريخ اسلام بسيار اتفاق افتاده است .
الكافي ( أصول الكافي ) ( فارسي ) — صفحة 517
مساهمون: الشيخ الكليني
ص٥١٧