تشريح المسائل
( * ) زمينهء ان قلت در اينجا چيست ؟
مطلب پايانى شيخ است در متن قبلى مبنى بر اينكه : اخبار مذكوره نه در احداث اين احتمال كافى است و نه در حكم آن و اين زمينه را براى اشكال مزبور آماده كرده است .
( * ) حاصل اشكال مزبور چيست ؟
اين است كه : اولا : اخبار مزبور هم در احداث احتمال عقاب كفايت مىكند و هم در اثبات حكمش كه وجوب احتياط و لزوم اجتناب است وافى مىباشد .
زيرا كه مستفاد از آنها اين است كه در هر موردى كه تكليف محتمل است ، ارتكابش احتمالا شخص را در هلاكت مىاندازد .
ثانيا : ظاهر لفظ ( هلاكت ) در احكام شرعى ، عقاب اخروى است . لذا اخبار مزبور كاشف اين مطلباند كه شارع در موارد شبهه ، از تكليف واقعى مجهول رفع يد كرده و راضى به ترك آن نمىباشد ازاينرو احتياط را به واسطهء اين اخبار واجب كرده .
( * ) وجه صدور اين اخبار به نظر مستشكل چيست ؟
اين است كه : با توجه به جهل و بىخبرى مكلّف از واقع ، اگر شارع به همان تكاليف واقعيّه اكتفا مىكرد و نفس وجود واقعى آنها را علّت و منشأ عقاب قرار مىداد ، قبيح بود در نتيجه : براى نيل به مقصودش كه رعايت واقع است ، به واسطهء اخبار مذكور احتياط ( تكليف ظاهر ) را جعل و تشريع نموده است .
( * ) اشكال مزبور را توضيح داده با ذكر مثال تبيين كنيد ؟
مستشكل مىگويد :
اولا : اخبار توقف بطور اطلاق و يا به وجه عموم و به نحو كليت فرموده : قفوا عند الشبهة .
ثانيا : الوقوف عند الشبهة را علّت قرار داده براى خير من الاقتحام .
ثالثا : لفظ ( الشبهة ) ، مطلق و بر اصل طبيعت دلالت دارد و بر هر فردى از افراد شبهه صدق مىكند . و لذا الشبهات كه جمع آن بوده و محلّى به ( ال ) مىباشد مفيد عموم است و همهء شبهات را در بر مىگيرد چه شبهات بدويّه و چه شبهات مقرونه به علم اجمالى . و در هريك از اين دو چه شبهه حكميّه باشد و يا موضوعيّه ، و در هريك از اين دو نيز چه شبهه وجوبيّه باشد و يا تحريميّه و هريك از صور مذكور چه قبل الفحص باشد و چه بعد الفحص و اليأس .
بنابراين :