ترجمه :
اشكال
1 - آنچه از اين ( اخبار ) استفاده مىشود احتمال در هلاكت افتادن است در هر محتمل التكليفى ، و خطوركنندهء به ( ذهن ) ، از استعمال لفظ ( هلاكت ) ، در احكام شرعى دينى عقاب اخروى است ، پس اين اخبار كشف مىكنند كه عقاب بر تكاليف مجهوله ، به واسطهء جهل از بين نمىرود و لازمهء اين ( عدم سقوط عقاب ) واجب كردن احتياط ( در موارد جهل به تكليف ) است ، زيرا بسنده نمودن به نفس تكاليف مجهوله بدون ( جعل ) تكاليف ظاهرى به ( احتياط ) ، قبيح است .
پاسخ شيخ از اشكال مذكور
2 - ايجاب احتياط اگر مقدّمهء براى پرهيز از عقاب واقعى باشد ، مستلزم ترتّب عقاب بر تكليف مجهول است ، چنانچه اخبارى به آن اعتراف نمود ، و اگر حكم ظاهرى نفسى باشد ، پس هلاكت اخروى بر مخالفت با آن مترتّب است نه بر مخالفت واقع ، و حال آنكه مراد اين اخبار هلاكت موجوده بر واقع به فرض حرمت واقعى است .
پاسخ ديگر شيخ از اخبار احتياط
3 - اين ( پاسخ مذكور ) تمام پاسخ از ( اخبار مزبور ) است علاوه بر اينكه امر وارد در اين اخبار مردّد است بين حمل اينها به آنچه ما ذكر كرديم ( كه ارشاد محمول است ) و بين ( حمل آنها بر وجوب ) و تخصيص قائل شدن در اين اخبار ( و خارج كردن شبههء وجوبيه و موضوعيّه از تحت آنها ) ، و آنچه ما گفتيم شايستهتر است .
4 - در اين صورت بهتر بودن وقوف در شبهه از ورود در هلاكت ، اعم است از رجحان مانع و از رجحان غير مانع از آن ( نقيض ) .
پس : اين ( فراز حديث ) ، قضيّهاى است كه در هر دو مقام ( استحباب و وجوب ) استعمال مىشود ، و ائمه عليهم السّلام نيز آن را به همين معناى عام استعمال فرمودهاند ( يعنى : گاهى در رجحان با منع از نقيض و گاهى در غير مانع از نقيض ) .
5 - و از موارد استعمال اين قضيه ( ان الوقوف . . . . ) در مقام وجوب احتياط ، مقبوله عمر بن حنظله است ، كه علّت براى وجوب توقّف در اين ( مقبوله ) ، در متعارض بودن دو خبر و فقدان مرجّح است ، و همين قضيّه در صحيحهء جميل كه قبلا گذشت ، تمهيد براى وجوب رد و طرح خبر مخالفت با كتاب خدا ، قرار داده شده .
6 - و از موارد استعمال آن ( قضيّه ) در مقام غير لازم وقف ، روايت زهرى است كه گذشت كه به عنوان