نگوئيد به آنها از راز نهفتهام آنچه سبب شود به من دشنام دهند يا به تو كه در حكم دشنام به من است چنانچه وارد شده در قول خداى تعالى ( 108 - الانعام ) و دشنام ندهيد به آنان كه ميخوانندشان در برابر خدا تا دشنام دهند خدا را بدشمنى ندانسته " كه عياشى از امام صادق ( ع ) روايت كرده كه از تفسير اين آيه سؤال شد و فرمود : ديدى كسى به خدا دشنام دهد ؟
گفته شد : نه ، و چگونه است ، فرمود : هر كه دشنام دهد ولى خدا را البته كه خدا را دشنام داده ، و در روايت ديگر از آن حضرت است كه فرمود : به آنها دشنام ندهيد كه آنها شما را دشنام دهند و هر كه ولى خدا را دشنام دهد خدا را دشنام داده ، و دلالت بر اينكه سبب فعل چون مباشر آنست .
107 - كافى : بسندش تا رسول خدا ( ص ) كه فرمود : فرمان داده پروردگارم مرا به مدارا با مردم چنانچه فرمان داده بانجام فرائض .
بيان : فرائض يعنى نمازهاى پنجگانه يا هر چه در قرآن بدان امر شده .
108 - كافى : بسندش تا امام ششم ( ع ) كه رسول خدا ( ص ) فرمود : مدارا با مردم نيمى از ايمانست و نرمش با آنها نيمى از زندگانى ، سپس فرمود : آميزش كنيد با نيكان نهانى و با نابكاران عيانى و باينان حمله نكنيد تا بشما ستم كنند كه زمانى بر سر شما آيد كه در آن ديندارى نجات نيابد مگر كسى كه او را ابله شمارند ، و خود را شكيبا سازد كه به او گويند ابله است و بيخرد .
روشنگرى : گويا مقصود از مدارا در اينجا چشمپوشى و بردبارى در برابر مخالفانست و در نيفتادن با آنها و مقصود از نرمش نيكى و خوشخوئى با آنها و بسا مقصود از هر دو يكى است با دو تعبير گونه گونه ، و غرض اينست كه مدارا و نرمى با بندگان اثر بزرگى دارد در صلاح امور دينى و زندگى در دنيا و اين دومى روشن است و يكمى هم براى اينكه فرمانبرى از خداست كه بدان امر كرده و مايه هدايت و ارشاد مردم است از راه بهتر كه خدا فرموده ( 125 - النحل ) دعوت كن به راه پروردگارت بحكمت و پند خوب و جدال كن با آنان به روشى كه بهتر باشد ، و مقصود زندگى خوش است با نيكان نهانى يعنى از دل آنها را دوست بداريد و اسرارتان را در برابرشان فاش كنيد بخلاف فاجران نابكار كه خوب است با آنها ظاهرسازى كرد براى تقيه و مدارا و نبايد آنها را از دل دوست داشت كه نابكارند و نبايد اسرار مؤمنان را به آنها سپرد تا گويد - در نهايه گفته :
در حديث است كه هلاك نشوند امتم تا دچار حمله بهم شوند و امتياز بهم را خواهند يعنى حاكمى نباشد كه آنها را از ستم بهم باز دارد و بهم ستم كنند و حق هم را ببرند ، و به
بحار الأنوار ( ج 71 و 72 ) ( آداب معاشرت ) ( فارسى ) — صفحة 284
مساهمون: العلامة المجلسي
ص٢٨٤