روشنگرى : " رحم بعرش آويزانست " تشبيه معقول است بمحسوس كه حق رحم را با رساتر وجهى اثبات كند ، و كنايه است از اينكه حق خود را در محضر خدا طلب مىكند ، و معنى دعايش اينست كه با او چنان باش كه او با من است و همان احسان يا بدى را با او كن كه با من كند ، و بقولى ظاهر آن مقصود است نظر بتجسم برخى اعمال و گفتهاند . تفسير مشهور رحم خويشى از طرف پدر و مادر است و آن امريست معنوى ، و سخن و قيام ندارد ، و سخن و قيام و قطع و وصلش براى بيان بزرگداشت او است ، و صله و اصل آن و گناه قاطع آن ، و از اين رو قطعش را عقوق نام كردهاند كه بمعنى شكافتن است و گويا سبب پيوند را قطع كرده .
و گفتند : بسا كه آويزان بعرش فرشتهايست كه عوض رحم سخن مىكند بامر خدا سبحانه و خدا او را واداشته دفاع كند از رحم و ثواب صله كن آن را و گناه قاطعش را بنويسد چنانچه فرشتههاى نگهبان اعمال را نويسند .
قوله : " و آن رحم آل محمد است " يعنى آويزان بعرش رحم آل محمد است ، و مقصود اينكه رحم آويزان بعرش رحم پيغمبر ( ع ) است و خويشان و خاندانش كه همان امامانند پس از آن حضرت كه خدا امر بصله با آنها كرده و دوستى آنان را مزد رسالت ساخته ، و خويشى آنها با رسول ( ص ) نه با مردم ديگر و از اين رو است كه صله با آنها واجب است يا مقصود خويشى مؤمنانست از نظر ايمان ، زيرا حق پدر و مادر نژادى براى اينست كه مايه زندگى دنيوى باشند و حق خويشاوندان براى اينست كه بدان پيوند دارند ، و پيغمبر و على ( ع ) هر دو پدر امتند چون سبب وجود همه چيزند و علت غائى همه موجودات كه در حديث قدسى فرمايد :
اگر شما دو تن نبوديد من افلاك را نمىآفريدم .
و بعلاوه آن دو سبب حيات معنوى جاويدانند بدانش و ايمان براى همه مؤمنان ، و تفاوت ميان اين حيات و حيات فانى دنيا بىاندازه است ، و از اين راه همه مؤمنان برادرند ، و خويشان پيغمبر خويشان و ذوى الارحام آنان باشند و نيز خدا ( 6 : الاحزاب ) فرموده " پيغمبر اولى است بمؤمنان از خودشان و ازواجش مادران آنها باشند " و در قرائت اهل بيت " و هو اب لهم و او پدر آنها است " هم آمده پس پيغمبر و خديجه ( ع ) پدر و مادر اين امتند و ذريته پاكشان ذوى ارحام امت ، و از اين رو اولى و احق بصله باشند از همه خويشان نژادى و قوله " و رحم هر ذى رحم " چند تفسير دارد يكم اينكه آيه در باره هر ذى رحم ديگر هم نازل است .
دوم اينكه رحم ديگران هم در آيه داخل است ، سوم اينكه رحم ديگران هم به عرش آويزان است و بسا كه حكم آيه مخصوص به همان رحم آل محمد است .
بحار الأنوار ( ج 71 و 72 ) ( آداب معاشرت ) ( فارسى ) — صفحة 74
مساهمون: العلامة المجلسي
ص٧٤