و بايد از خدا بترسد و صله رحم كند .
بيان : شهيد قد در قواعدش گويد : اخبار پشت همند در اينكه صله رحم عمر را فزون كند ، و بسيار مردم بدان اعتراض دارند براى اينكه آنچه در ازل مقدر است و در لوح محفوظ نوشته است كم و بيش نتواند شد ، چون خلاف در علم خداى تعالى نشد نيست ، خدا از پيش دانسته هر ممكنى را كه وجودش را خواسته ، و نابودى هر چه را نخواسته بعدم ازلى يا پس از ايجاد آن ، و چگونه عمر بهر سببى بيش و كم شود .
و در جواب از اين اعتراض پريشانند يك بار گويند اين تعبير براى تشويق است نه گزارش حقيقت ، و بار ديگر گويند مقصود ياد بخير پس از مردنست و شاعر گفته :
ياد جوانى عمر دوم وى و لذت * آنچه كه نابود گشته در فضول معيشت
( و سعدى سخنسرا هم گفته : مرده آنست كه نامش بنكوئى نبرند ) .
و باز شاعر گفته : مردند و زنده به ياد خودند پس از خود .
و بقولى مقصود بركت داشتن عمر است نه فزونى خود عمر و اين اعتراض بى جا است زيرا اولا در باره بسيارى مطالب بميان آيد كه مورد تشويق است در قرآن و سنت تا برسد به وعده بهشت و نعيم براى ايمان و در باره گذشتن از صراط و رسيدن بحوريان و غلمان و همچنان تهديد بدوزخ و كيفيت عذاب زيرا كه ما گوئيم خداى تعالى در ازل ارتباط هر معلولى را بعلتش دانسته و در لوح محفوظ نوشته ، و هر كه را مؤمن دانسته او مؤمن است چه اعتراف كند به ايمان يا نه ، پيغمبرى به او گسيل شود يا نه ، و هر كه را كافر دانسته او كافر است بهر تقدير و لازم اين گفته ابطال حكمت بعثت پيغمبرانست و اوامر شرع و نواهى آن و آنچه بدنبال دارند و آن سبب هدم آدميانست و جواب از همه اعتراضات يكى است : و آن اينكه خداى تعالى كه اندازه عمر را دانسته است پيوند آن را هم باب سبب مخصوصى دانسته ، و چون داند زيد بهشتى است آن را باسباب خاص آن وابسته كه او را آفريده و خردمند كرده ، و وسيله هدايت و حسن اختيار و عمل به احكام شرع برايش فراهم كرده ، و لازم بر هر مكلف عمل بامر شرع نه باينكه خدا چه داند ، زيرا هر چه كند همان را خدا دانسته ، و چون امام صادق ( ع ) فرموده كه زيد چون صله رحم كند خدا 30 سال بعمرش فزايد و بدان عمل كرد اين خبر از اينست كه خدا دانسته زيد همان كند كه عمر 30 سال فزون گردد ، چنانچه آن حضرت كه خبر داده زيد چون
لا إِلهَ إِلَّا اللَّهُ
گفت در بهشت درآيد و آن را گفت بر ما روشن است كه خداى تعالى دانسته كه او ميگويد به بهشت ميرود .
و حاصل آنكه آنچه در جهان پديد آيد دانسته خداى تعالى است با هر شرط و سبب كه