بيان : تا در نزد مردم يكى از آنها باشيد " دلالت دارد بر وجوب احتراز از موارد تهمت و بر اينكه كار موجب خوشبينى مردم مطلوبست در صورتى كه به قصد خودنمائى و رياء و شهرتطلبى نباشد ، و بسا كه براى آخرت او هم سودمند است چنانچه وارد است خدا گواهى مؤمنان را به خوبى كسى بپذيرد و گر چه خلاف آن را بداند .
" مرد بر دين دوست خود است " يعنى در پيش مردم و گواه گفته آن حضرتست يا اينكه واقعا چنين است و بيان مفسده ديگريست در مصاحبت فساق و بدعتگرايان ، چنانچه وارد است ، رفيق بد سرايت كند و همنشين بد گمراه كند و اين روشنتر است .
41 - كافى : بسندش تا رسول خدا ( ص ) فرمود : چون اهل شك و بدعت را پس از من ديديد از آنها بيزارى بجوئيد و دشنامشان بدهيد در بارهشان بد بگوئيد و آبروشان را ببريد و تو دهنشان بزنيد تا طمع نكنند بفساد در اسلام و مردم از آنها حذر كنند و از بدعتهاشان نياموزند تا خدا بدين كار براى شماها حسنه نويسد و درجات شما را در آخر بالا برد .
بيان : گويا مقصود از اهل شك كسانيند كه در دين شك كنند و مردم را بواسطه القاء شبهه در شك اندازند و بقولى مقصود كسانيند كه بنياد دينشان بگمانها و توهمها است مانند علماء مخالفين ، و بسا مقصود از آنها فاسقان فسقنما باشد و آن هم مايه شك مردم در دين شود و نشانه سستى يقين آنهاست ( و پس از تفسير لفظ شك از قول قاموس و نهايه گويد ) بدعت كم كردن حكمى است از دين يا فزودن حكمى بدان چنانچه در مصباح آمده و من گويم :
بدعت بطور كلى هر چه پس از پيغمبر ( ص ) پديد آمده و نص بخصوصى در آن نيامده و عمومات آيات و روايات شامل آن نيست يا بطور خصوص يا عموم از آن نهى شده و بدعت شامل اعمالى نيست كه عموم ادله واردند مانند مدرسه ساختن و امثالش كه داخلند در عموم امر بجا دادن مؤمنان و اسكان و اعانت بر آنان ، و چون انشاء برخى كتابهاى دينى و تاليفاتى كه در باره علوم شرعيه باشند ، و چون جامهها كه در زمان رسول خدا ( ص ) نبوده و خوراكهاى تازه در آمد كه مشمول عموم ادله حليتند و از آنها نهى نشده ، و آنچه بجواز عمومى كنند اگر آن را بخصوص وارد از شرع دانند بدعت باشد ( مانند سفرههائى كه بنام امام يا جز او اطعام كنند ) كما اينكه نماز بطور كلى بهترين موضوع كار عبادتست و همه وقت مستحب است و چون چند ركعت مخصوص در وقتى خاص معين شود بدعت باشد ، و چنانچه يكى هفتاد ذكر
لا إِلهَ إِلَّا اللَّهُ
را بخصوص معين كند كه مطلوب شرع است در وقت مخصوص بىاينكه نصى در باره آن وارد باشد بدعت است و خلاصه پديد آوردن چيزى در شرع كه معنى ندارد بدعت است خواه اصلش تازه درآمد باشد و خواه خصوصيتش بدعت باشد ، و آنچه مخالفان گفتند كه بدعت به احكام خمسه