ايشان مأويس بودم . دشمنى روزگاران وكينهتوزى أبناء زمان را آسان گرفتم وخود را از رد وقبولشان آسوده ساختم .
نسبت به احترام وسود وزيانشان بىتفاوت بودم وهمه توجه خود را به سوى مسببالاسباب معطوف كردم ودر پيشگاه أو به اميد آسانى دشوارىها به تضرع نشستم . مدت زماني در اين حالت انقطاع از خلق ، وانزوا وگمنامى باقي ماندم تا سرانجام بهسبب طول مجاهدت ، نوري در دورن جانم تابيدن گرفت ودلم از نور شهود روشنى يافت .
رازهاى جهان را به لطف الهى دريافتم ؛ ورزاهائى كه از آنها بىخبر مانده بودم ، ورموزى كه پيش از آن ، بر من آشكار نگرديده بود . هر چه را با كمك برهان مىدانستم ، با شهود وعيان ، روشنتر مشاهده كردم ، از اسرار الهى وحقايق رباني ووديعتهاى لاهوتى » . « 1 »
شمار سالهاى قامت ملاصدرا در قريهء كهك ، بهدرستى شناخته نيست ؛ بعضي از صاحبنظران ، اين دوران را بين 7 تا 15 سال دانستهاند .
پرفسور هانرى كربن سالهاى أقامت أو را در آن قريه را 9 تا 11 سال پنداشته ، ولى نكتهاى كه از نظر پژوهشگران در أحوال وآثار صدرا پنهان مانده ، سالهاى آغاز وانجام أقامت أو در قريهء كهك است ، بنابر اقرار ملا محسن فيض در جلد چهارم كتاب مشهور خود محجةالبيضاء كه به اهتمام أستاذ فقيد سيد محمد مشكاة زيور طبع يافته ( 1339 شمسي ) ، أو در حدود سال 1033 ، هنگام سفر به قمصر كاشان دوباره در قم با أستاذ ديدار كرده وهشت سال واندى از محضر أو بهره برده وداماد أو شده وپس از عزيمت ملاصدرا به شيراز كه به دعوت امام قليخان حكمران آنجا صورت گرفته ، همراه أستاذ به شيراز رفته است . از سوى ديگر از نامهاى كه ملاصدرا در واپسين سالهاى درنگ خويش در عزلتگاه كهك به ميرداماد نوشته وبدان أشارت رفت ، أو
هامش
( 1 ) فأمسكت عنانى عن الاشتغال بالناس ومخالتهم ، وآيست عن مرافقتهم ومؤانستهم ، وسهلت على معاداة الدوران ، ومعاندة أبناء ال زمان وخلصت عن انكارهم واقرارهم ، وتساوى عندي اعزازهم وأضرارهم ، فتوجهت توجها غريزيا نحو مسبب الأسباب وتضرعت تضرعا جبليا إلى مسهل الأمور الصعاب . فلما تقيت على هذا الحال من الاستتار والانزواء ، والخمول والاعتزال ، زمانا مديدا وأمدا بعيدا ، اشتعلت نفسي لطول المجاهدات اشتعالا نوريا والتهب قلبي لكثرة الرياضات التهايأ قويا . ففاضت عليه أنوار الملكوت ، وحلت بها خبايا الجروت ، ولحقتها الأضواء الأحدية وتداركتها الالطاف الإلهية فاطلعت على أسرار لم أكن اطلع عليها إلى الان ، وانكشفت لي رموز لم تكن منكشفة هذا الانكشاف من البرهان ، بل كل ما علمته من قبل بالبرهان ، عاينته مع زوائد بالشهود والعيان من الاسرار الإلهية والحقائق الربانية والودائع اللاهوتية . . . ( مقدمه أسفار ) .