داشته است . صدرا در نامهاى كه به أستاذ خود ميرداماد نوشته ، از حال خويش ووضع روزگار خبر داده است :
« . . . واما أحوال فقير بر حسب معيشت روزگار وأوضاع دنيا به موجبى است كه اگر چه خالى از صعوبتى وشدتي نيست . . . اما بحمد الله كه ايمان به سلامت است ودر اشراقات علميه وإفاضات قدسية وواردات إلهية . خللى واقع نگشته . . .
از حرمان ملازمت كثيرالسعاده بىنهايت متحسر ومحزون است . روى طالع سياه ! كه قريب هفت هشت سال است كه از ملازمت أستاذ الأماجد ورئيس الأعاظم محروم ماندهام وبه هيچ روى ، ملازمت آن مفخر أهل دانش وبينش ميسر نمىشود .
بهوساطهء كثرت وحشت از صحبت مردم وقت وملازمت خلوات ومداومت بر أفكار وأذكار ، بسى از معاني لطيفه ومسايل شريفه مكشوف خاطر عليل وذهن كليل گشته . » « 1 »
ملاصدرا در قريه كهك « 2 » . دور از چشم عالم نمايان قشرى وكينهجوئىهاى عمال حكومت صفوى به رياضت ومجاهدت در انزوا وخلوت مىپردازد .
استمرار در عبادت وانقطاع ، أو را به مقام تصفيه وتزكيهء باطن مىرساند وأبواب مكاشفه وشهود را بر أو مىگشايد . ملاصدرا در غالب مؤلفات خود به اين دوران رياضت وانقطاع ، وتوفيق بهرهگيرى از فيض أنوار ملكوت وكشف رموز الهى ونيل به مشاهدهء حقايق اشاره مىكند :
« از آميزش با مردمان سرباز زدم كه از دوستى با
هامش
( 1 ) فرهنگ ايرانزمين ، مجلد 13 ، 144 .
( 2 ) كهك قريهء زيبايى است در دامنهء كوهى بلند ودر چهار فرسخى جنوب شرقي قم به طرف أصفهان . پرفسور هانرى كربن كه در نوامبر 1962 از آنجا ديدن كرده مىنويسد : « كهك در سى كيلومترى جنوب شرقي قم واقع است . براي رسيدن به قريه پانزده كيلومتر در جاده قم - أصفهان پيش مىرويم وسپس از راه فرعى شرق جاده ، بيابان خشكى را به طول پانزده كيلومتر پشت سر مىگذاريم . در اين موقع كوههاى سربهفلك كشيده نمايان مىگردند ، در دامنه اين كوهها ، دورهء وسيع وسرسبزى است كه نظير اين منظره را در گوشه وكنار إيران مىتوان يافت . از بيابان مىگذريم وبه درهء سرسبز نزديك مىشويم . هرچه از آن بالاتر مىرويم بر زيبائى وسرسبزى مناظر افرزوده مىگردد . »
كهك قريهاى است مركب از مجموعهاى از باغهاى ميوه ؛ مسجد كوچكى دارد كه ظاهرا در قرن يازدهم هجرى ساخته شده واحتمالا ملاصدرا در آن به عبادت ورياضت مىپرداخته است . دو بناى جديدتر قريه عبارتند از گنبد ومقبره امامزاده ، كه به سبك بناى آرامگاه حضرت معصومه ساخته شده وديگر بناى بزرگى است با سبك شرقي ولى با مصالح ارزان ، با اينهمه ، از آن دهكده ومناظر زيبايش خاطرهاى شيرين دارم ؛ در اينجا ملاصدرا نه يا يازده سال مىزيسته ، مىانديشيده ومىنوشته است ونيز در همينجا ، أنوار ملكوت بر أو تابيده وذوق شهود يافته است .