آنان در باطن هم با آن قوم دوست بودند چون پذيرش فرمانگزارى سلمان بر مدائن از طرف عمر و قبول كارگزارى عمار در كوفه .
و گويند اگر دوستار آنها نبودند و عقيده بدرستكارى آنان نداشتند زير فرمان هيچ كدام كارى نمىكردند و متصدى هيچ كارى از طرف كسى كه او را ظالم و غاصب حكومت ميدانستند نميشدند ؟
و با اين حال توجه ندارند به اعتقاد خود كه خبرههاى اصحاب رسول خدا ( ص ) قبول كارمندى كردند از طرف معاوية بن ابى سفيان و پيروى از او را اظهار داشتند و او را بنام امير مؤمنان خواندند و بزرگش داشتند و والايش شمردند و معاويه بعقيدهء همه معتزله ظالم و فاسق است و سزاوار اينكه در دوزخ جاويدان باشد و ميدانند كه او پسرش را بفرماندهى سران صحابه گماشت در زندگى خود و آنان را زير پرچم او بجنگ روم فرستاد و رفتند تا به فلسطين رسيدند با فرمانبرى از او و پذيرش طاعتش و كردار زير حكم و تدبير يزيد .
از آنان بود عبد اللَّه بن عباس و عبد اللَّه بن عمر بن خطاب كه به برترى او اتفاق دارند و عبد اللَّه بن زبير بن عوام كه به او خوش بينند و هم ابو ايوب انصارى صاحب رسول خدا ( ص ) « 1 » .
هامش
( 1 ) مصنف ( ره ) در اين بحث بجواب نقضى پرداخته و جواب تحقيقى اين گونه مسائل اينست كه : پيغمبر اسلام مبعوث شد و قرآن را به حساب يك كتاب رهنمائى ابدى از طرف خدا براى همهء جامعه بشرى تا هميشه آورد و پيغمبر و قرآن دو هدف اساسى داشتند كه هر كدام براى نشر اسلام و مسلمانى هدف مستقل بودند :
1 - تنظيم جامعه بشرى براى يك زندگى آبرومند همراه با سلامت و امنيت به همان معنا كه امروز ملتها تشكيل حكومت وطنى دادهاند و هر كدام با وضع قانون اساسى و قوانين ديگرى كه به گمان آنها دموكراتيك مآبى است زندگى ميكنند و ميكوشند هر چه بهتر زندگى كنند و به اين حساب قوانين آنها رو بتبدل و دگرگونيست و آنها را بهدف يك زندگى آبرومند و آسايش بار نرسانده .
اين گونه قوانين اسلام كه از قرآن و سنت سر چشمه دارد همان بطور كلى اسلام و مسلمانى را معرفى مىكند از اين نظر جامعه اسلامى حكومتى است جهانى كه شناسنامهء افراد آن دو كلمهء شهادتين است ( گواهى بيگانگى خدا و رسالت محمد مصطفى ) ( ص ) و شناسائى بدان التزام بانجام تكاليفى است كه بطور كلى آنها را فروع دين خوانند با آنچه دو باب احكام معاملات و سياسات و قضاوت و مجازات از قصاص و ديات مقرر است و اين سازمان مسلمانى به حساب تنظيم جامعهء انسانى مطلوب پيغمبر و قرآن بوده .
2 - عقيده و ايمان باينكه قانون اسلام يك وحى خدائى است و ملتزم به احكام آن اهل بهشت و مخالف آن اهل دوزخ است و البته هر مسلمانى بدين مقام نبوده و دستهء منافقان كه در زمان خود پيغمبر هم بودند و بدانها در گذشت تاريخ افزوده شده است داراى اين عقيده نبودند و پيروى آنها از مسلمانى بحسب همان جنبهء دنيائى اسلام بوده مانند پيروى همهء ملتهاى امروزه از قوانين كشورى خود چه ملتهاى پيشرفته و چه پائينتر و راه رسيدن به اين نتيجه معنوى اسلام پيروى از خاندان پيغمبر ( ص ) بوده كه پاك و درستكار بودند .
و بزرگان صحابه و تابعان با عقيده در طول تاريخ با زمامداران اسلامى در اجراء مسلمانى همكارى داشتند و مىتوان گفت كه : مانند عمار و سلمان در آن زمان با كسب اجازه از امير مؤمنان كه ( ع ) كه امام بر حق بوده قبول كارگزارى از زمامداران وقت ميكردند . ( مترجم )