هدفى داشته باشد و انديشه و تفكر بايد معقول باشد و اگر هدف انجام فرض اجتهاد بيان علت رجحان يكى از دو قول است اين از نظر عقل دعوتى است بموافقت و دريافت دليل بر آن قول و اگر مقصود لغزبافى و معما گوئى باشد نشدنى است زيرا در مقام اجتهاد است و انديشه و فهماندن بهتر بودن قول خود بر قول طرف در درستى .
و در صورتى كه هدف انديشه و بحث دفاع از مذهب گوينده است و دور كردن از مخالفت با آن و نيكو نمودن آن و زشت نمودن ضد آن و ترجيح آن بر قول ديگر ، و ما بطور قطع ميدانيم كه انجام ده آن مقصودش اين نيست كه گفتهء خود را دور سازد و ساقط شمارد بلكه مقصودش نزديك كردن آنست بفهم طرف خود و دعوت نمودن بسوى آنست و نتيجه اينست كه گفتهء ما ثابت شود ( كه اين كارش با اينكه اختلاف رحمت است تناقض دارد ) .
و اگر كسى كه دليل و حجت آورد بر درستى گفتهء خود و آن را تأييد كند مقصودش دعوت بدان نباشد و تحصيل موافقت بر آن ، بايد آنكه مذهب طرف را زشت مىكند و عيب آن را فاش ميسازد و ضعف و سستى آن را بيان مىكند دعوت كند براى اعتقاد بدان و ترغيب و تشويق كند بپذيرفتن آن و اگر چنين باشد لازم آيد كه نكوهش كن چيزى ستايندهء او باشد و ستودنش مذمت آن و تشويق به چيزى بيم دادن از آن باشد و بيم دادن از چيزى تشويق بدان و امر به چيزى نهى از آن باشد و نهى از آن امر بدان و حذر دادن از آن الفت دادن با آن باشد و اين امور متناقض مورد قبول كسى كه عقل سالم دارد نميشود و بدين بيان توهم آنان و شماها باطل باشد و آنچه ما گفتيم از تناقض در مذهب شماها روشن گردد ، و از خدا درخواست توفيق داريم .
استاد ما ( رضي الله عنه ) گفته است : از آن پس من رو به صاحب مجلس كردم و به او گفتم : اگر اين فقهاء عامه از اين تناقض گوئى برهند با اينكه هرگز از آن رها نباشند چنانچه ما بيان كرديم از مخالفت فرمان خدا عز و جل و صريح قرآن و خروج از مفهوم احكام شرع رها نشوند بواسطهء اينكه معتقد شدند كه اختلاف در احكام خوب است و روا است براى اينكه :
كنز الفوائد ( گنجينه معارف شيعه اماميه ) ( فارسى ) — صفحة 234
مساهمون: أبي الفتح محمد بن علي الكراجكي
ص٢٣٤