گوشتى از همان مضغه يا از جز آن جامه ساختيم
أَحْسَنُ الْخالِقِينَ
يعنى بهترين مهندسان .
وَ بَدَأَ خَلْقَ الْإِنْسانِ مِنْ طِينٍ
يعنى در آغاز آدم را از گل آفريد « و نژادش را از آب مهين » يعنى پست ، طبرسى - ره - گفته يعنى ناتوان و گفتهاند يعني خوار و بيمقدار ، اشاره باينكه مايه كوچك است و بىارزش و همانا بدانش و عمل ارزش به خود گيرد « دميد در او از روح خودش » آن را به خود وابست براى شريف بودن و براى اينكه آفريده شگفت انگيزيست و اينكه مقامى دارد مناسب با حضرت پروردگارى و براى اينست كه هر كه خود را شناسد خدا را شناسد . . . « و نكاهد از عمرش » براى ديگرى كه بخاطر ديگرى عمرش كوتاه شود ، يا عمر مقدرش نكاهد .
و گفتهاند كم و بيش در يك عمر است باسباب مختلف كه در لوح ثبت است مثل اينكه در آن نوشته اگر حج و عمره كند عمرش 60 سال است و گر نه چهل سال و گفتهاند كاهش عمر بگذشت آنست كه روز بروز ثبت مىشود و « جز در كتاب » نباشد كه علم خدا يا لوح يا صحيفه خاص او است « راستى كه آن » نگهدارى يا كم و بيش « بر خدا آسانست » ( تفسير بيضاوى ج 2 ص 299 ) .
آفريدتان در شكم مادرهاتان » بيان چگونگى آفرينش آنچه است كه ذكر شده از مردم و چهار پايان براى اظهار عجائب قدرت در آن « خلقى پس از خلقى » تا جاندار درستى شود پس از اينكه استخوان با گوشتى شده پس از آنكه استخوان برهنهاى بوده پس از مضغه و پس از علقه و پس از نطفه « در ظلمتهاى سهگانه » از شكم و رحم و غلاف مشيمه ، يا پشت پدر و رحم مادر و شكم .
گويم : نخست را طبرسى - ره - از ابى جعفر عليه السّلام روايت كرده ( ج 8 ص 491 ) مجمع البيان «
أَجَلٍ مُسَمًّى
» از هنگام مردنست يا روز قيامت .
« بخشد بهر كه خواهد دختران و بخشد بهر كه خواهد پسران » بيضاوى در ( ج 2 ص 401 ) تفسيرش گفته : يعنى وضع مردم در فرزند مختلف است بخواست خدا ببرخى تنها پسر بخشد و ببرخى تنها دختر و ببرخى هر دو و برخى را هم نازاد سازد و دختر