اصوات و وصف قرآن به نزول خواه از نظر حروف ملفوظه يا معانى محفوظه آن باشد باعتبار محل آنست و آن فرشتهايست كه سخن قرآن را از خداوند بشنيدن يا درك روحانى برگرفته يا از لوح محفوظ حفظ كرده و آن را به پيغمبر صلى اللَّه عليه و آله و سلم آورده ، و اين هم نشايد مگر بگفته كسى كه فرشتهها را جسم داند ، و آن سخن مردم تحصيل نكرده است .
ولى حق صريح كه عقيده حكماء الهى و تحصيل كردههاى مسلمانست اينست كه فرشتهها چند گروهند ، سفلى و علوى ، زمينى و آسمانى ، جسمانى و مجرد ، و هر گروهى شعوب و طبقاتى دارد چون قواى منطبعه ، طبائع جوهريه ، ارباب أنواع نفوس مفارقه آسمانى ، جواهر عقلى مجرّد ، با طبقات انواع و انوار خود كه يكى از آنها روح القدس است كه در دل قدسى روانان باذن خدا ميدمد « و نداند لشكرهاى خدا را جز خود او ، 31 - المدثر » .
و در حديث است از او عليه السّلام كه « نالد آسمان و سزد كه بنالد در آن جاى پائى نيست مگر آنكه فرشتهاى ساجد است يا راكع » و بنا بر اين مطلب نهان نيست ، جز اينكه ظهور عقلانى را براى نفوس أنبياء نزول نام شود از نظر تشبيه هيولاى عقلى و ارتباط روحانى او به نزول جسمى و پيوست مكانى ، و نزول فرشته استعاره تبعيّه باشد و اينكه گوئيم ( نزل القرآن فرو شد قرآن ) مجاز مرسل باشد بتبع آن استعاره تبعيه .
ولى من گويم هيچ كس از من خوشدل نشود كه اين را به هيچ وجه صحيح شمارم چون مخالفتى است با همه فرق است اسلامى ، و احاديث متواتره ، و شكستى است در قوانين عقلى فلسفى و نسخ ضوابط مقرره بيانيه است چون امّت اتفاق دارند كه پيغمبر صلى اللَّه عليه و آله و سلم جبرئيل و فرشتههاى مقرّب را به چشم جسمانى ميديد ، و سخن خداى كريم را از زبان آنها با گوش جسمانى خود مىشنيد .
و قانون درست حكمت اينست كه ملاك ديد بشرى و حسى نقش گرفتن صورت است در حسّ مشترك ، و همانا آنچه ديده شود از چيزى كه برابر حس است صورت
بحار الأنوار (ج54) (آسمان و جهان) (فارسى) — صفحة 180
مساهمون: العلامة المجلسي
ص١٨٠